Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 88

Devanagari script

तत्त्वं स्वच्छोसि मुकुरो मम नेत्रत्रयस्य हि । काश्यां लिंगार्चनात्त्वाष्ट्र वरं वरय सुव्रत

Transliteration

tattvaṃ svacchosi mukuro mama netratrayasya hi | kāśyāṃ liṃgārcanāttvāṣṭra varaṃ varaya suvrata

Translation

Sungguh, engkau adalah cermin yang bening tanpa noda bagi tiga mata-Ku. Wahai Tvāṣṭra (Viśvakarman), setelah memuja Liṅga di Kāśī, pilihlah suatu anugerah—wahai yang berkaul mulia.

Word by Word

• तत्त्वम्: O truth; truly
• तत्त्वम्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संबोधनार्थे/विधेयार्थे

• स्वच्छः: clear, spotless
• स्वच्छः: Kriya (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘असि’ इत्यनेन सह

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• मुकुरः: mirror
• मुकुरः: Karta (Apposition/कर्ता-समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुकुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समानाधिकरण

• मम: of me, my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन

• नेत्रत्रयस्य: of (my) three eyes
• नेत्रत्रयस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नेत्र + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘नेत्राणां त्रयम्’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle): निश्चयार्थ

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• लिङ्गार्चनात्: from worship of the liṅga
• लिङ्गार्चनात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग + अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘लिङ्गस्य अर्चनम्’

• त्वाष्ट्र: O Tvaṣṭra (or son of Tvaṣṭṛ)
• त्वाष्ट्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8th), एकवचन; ‘त्वष्टृ-सम्बन्धिन्’ (O Tvaṣṭra/descendant of Tvaṣṭṛ)

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• वरय: choose, ask for
• वरय: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; √वृ ‘चयन/वरणे’

• सुव्रत: O good-vowed one
• सुव्रत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8th), एकवचन; कर्मधारयः ‘सु + व्रत’ = उत्तमव्रती

Speaker

Śiva (Devadeva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Ānandavana/Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Tvāṣṭra (Viśvakarman)

Visual Art Cues

Scene: Śiva with three eyes blazing gently addresses Tvāṣṭra/Viśvakarman; a luminous mirror floats as symbol; the liṅga stands adorned, and the artisan-devotee holds ritual vessels, poised to request a boon.

Characters & Entities

• Śiva
• Kāśī
• Liṅga
• Viśvakarman (Tvāṣṭra)
• Three-eyed Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pure devotion expressed through Liṅga worship in Kāśī draws Śiva’s immediate grace and the right to ask even rare boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, implicitly within Ānandavana, where Śiva’s presence is especially accessible.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅgārcana—worship of the Śiva-liṅga performed in Kāśī as the cause for boon-bestowal.