Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

तद्दर्शनाद्भवेन्नृणामैश्वर्यं मनसेप्सितम् । पंचवक्त्रस्य रूपाणि लिंगान्येतानि कुंभज

Transliteration

taddarśanādbhavennṛṇāmaiśvaryaṃ manasepsitam | paṃcavaktrasya rūpāṇi liṃgānyetāni kuṃbhaja

Translation

Dengan memandangnya saja, manusia memperoleh kedaulatan dan kemakmuran yang diidamkan hatinya. Wahai Kumbhaja (Agastya), liṅga-liṅga ini adalah perwujudan Tuhan Berwajah Lima, Pañcavaktra Śiva.

Word by Word

• तत्: from that
• तत्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; सर्वनाम

• दर्शनात्: from seeing
• दर्शनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक; √दृश् (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• भवेत्: would arise/become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• ऐश्वर्यम्: sovereignty/prosperity
• ऐश्वर्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मनसा: by the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• ईप्सितम्: desired
• ईप्सितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ईप्सित (प्रातिपदिक; √आप्/ईप्स् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (ऐश्वर्यम्)

• पञ्चवक्त्रस्य: of the five-faced (Śiva)
• पञ्चवक्त्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पञ्च-वक्त्र (प्रातिपदिक; पञ्च + वक्त्र)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• रूपाणि: forms
• रूपाणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• लिङ्गानि: liṅgas
• लिङ्गानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• एतानि: these
• एतानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• कुम्भज: O Kumbhaja (Agastya)
• कुम्भज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुम्भज (प्रातिपदिक; कुम्भ + ज)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmeśa and associated pañcavaktra-linked liṅgas (Dharaṇīśa, Tattveśa, Vairāgyeśa, Jñāneśvara, Aiśvaryeśa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kumbhaja (Agastya)

Visual Art Cues

Scene: A composite vision: five liṅgas arranged like a mandala around Dharmeśa, above them Pañcavaktra Śiva appears with five faces oriented to directions; devotees receive boons—knowledge, detachment, courage, prosperity—depicted as distinct rays merging into one light.

Characters & Entities

• Agastya (Kumbhaja)
• Pañcavaktra Śiva
• Kāśī (implied)
• Dharmeśa-liṅga group (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of Śiva’s sacred forms in Kāśī fulfills worthy aspirations and reveals the Pañcavaktra presence behind multiple shrines.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The cluster of liṅgas around Dharmeśa described in this adhyāya, presented as manifestations of Pañcavaktra Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (pilgrimage viewing) of these liṅgas, implying a Kāśī parikramā-style visitation.