Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तदनिष्पन्न सर्वांगः शपामि त्वा विहंगमे । तेषामेवैधि दासी त्वं सपत्न्यंग भुवामिह

Transliteration

tadaniṣpanna sarvāṃgaḥ śapāmi tvā vihaṃgame | teṣāmevaidhi dāsī tvaṃ sapatnyaṃga bhuvāmiha

Translation

‘Maka, karena seluruh anggota tubuhku belum sempurna, wahai ibu-burung, aku mengutukmu: di bumi ini jadilah engkau hamba mereka—wahai bagian dari istri-semadunya!’

Word by Word

• तत्: that (one/thing)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; निर्देश (that)

• अनिष्पन्न: unfinished, not developed
• अनिष्पन्न: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनिष्पन्न (प्रातिपदिक; नि√पद्/पद् + निष्पन्न, नञ्-पूर्वक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; विशेषण (not fully formed)

• सर्वाङ्गः: (with) all limbs (i.e., whole-bodied)
• सर्वाङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (all + limbs)

• शपामि: I curse
• शपामि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• विहङ्गमे: O bird
• विहङ्गमे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विहङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम

• एव: only/indeed
• एव: Niyamaka (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/only)

• एधि: become
• एधि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: एध् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दासी: a maidservant
• दासी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• सपत्नी: co-wife, rival wife
• सपत्नी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सपत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• अङ्ग: O dear!/indeed (vocative particle)
• अङ्ग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: अङ्ग (अव्यय/सम्बोधन-निपात)
• Form: अव्यय; सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• भुवाम्: be
• भुवाम्: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; वैदिक/छान्दस रूप ‘भुवाम्’ = ‘भव’

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

Speaker

Aruṇa

Skanda Dialogue

Listener: Primary interlocutor of Kāśīkhaṇḍa (not specified in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: Half-formed Aruṇa, radiant yet incomplete, raises a hand in anger; Vinata recoils in grief; shadowy nāgas symbolize Kadrū’s sons; the air feels charged as the curse is uttered.

Characters & Entities

• Vinatā
• Kadrū (implied “them”)
• Kādraveyāḥ (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Harmful, rash choices can bind one into suffering; dharma teaches that bondage arises from prior actions and is ended by right means.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.