Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

धर्मस्तु संपत्तिभरैः किलोह्यतेप्यर्थो हि कामैर्बहुदानभोगकैः । अन्यत्रसर्वं स च मोक्ष एकः काश्यां न चान्यत्र तथायथात्र

dharmastu saṃpattibharaiḥ kilohyatepyartho hi kāmairbahudānabhogakaiḥ | anyatrasarvaṃ sa ca mokṣa ekaḥ kāśyāṃ na cānyatra tathāyathātra

Di tempat lain, bahkan dharma pun terbebani oleh timbunan kekayaan, dan artha terjerat oleh nafsu yang mengejar banyak kenikmatan serta pengeluaran. Namun mokṣa hanyalah satu: ia ada di Kāśī—bukan di tempat lain—sebagaimana adanya di sini.

धर्मःdharma (righteousness)
धर्मः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)
संपत्ति-भरैःby burdens of wealth
संपत्ति-भरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसंपत्ति (प्रातिपदिक) + भर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (संपत्तीनां भरैः)
किलindeed
किल:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formनिश्चय/श्रुत्यर्थक-अव्यय (indeed, it is said)
ऊह्यतेis pushed aside/overpowered
ऊह्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√ऊह् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक-अव्यय (even/also)
अर्थःwealth/aim (artha)
अर्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (for/indeed)
कामैःby desires
कामैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
बहु-दान-भोगकैःwith enjoyments involving much giving/spending
बहु-दान-भोगकैः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक) + भोगक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘कामैः’ इति विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (बहूनि दानानि, तैः भोगकैः)
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (elsewhere)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate)
सःthat (thing)
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
एकःone/unique
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘मोक्षः’ इति विशेषणम्
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय/निषेध)
Formनिषेध-निपात
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (elsewhere)
तथाin that way
तथा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus/so)
यथाas
यथा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa dialogue, typically Skanda to Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A split tableau: on one side, merchants and householders weighed down by gold and pleasures; on the other, Kāśī’s quiet ghāts with a renunciant facing Viśvanātha, a single clear path labeled ‘mokṣa’.

K
Kāśī
D
Dharma
A
Artha
K
Kāma
M
Mokṣa

FAQs

Among the four aims of life, mokṣa is uniquely and supremely associated with Kāśī’s sacred power.

Kāśī (Vārāṇasī/Avimukta) as a special locus of liberation.

No specific ritual is prescribed; the verse contrasts worldly aims with the singular promise of mokṣa in Kāśī.