Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

श्रीपार्वत्युवाच । प्रमथाधिप सर्वेश नित्यस्वाधीनवर्तन । यथानंदवनं यायां तथा कुरु वरप्रद

Transliteration

śrīpārvatyuvāca | pramathādhipa sarveśa nityasvādhīnavartana | yathānaṃdavanaṃ yāyāṃ tathā kuru varaprada

Translation

Śrī Pārvatī bersabda: Wahai Penguasa para Pramatha, wahai Tuhan semesta, yang gerak-laku-Nya senantiasa dalam kuasa-Nya sendiri—wahai Pemberi anugerah, aturlah agar aku dapat pergi ke Nandavana.

Word by Word

• श्रीपार्वती: Śrī Pārvatī
• श्रीपार्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री+पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान्/शोभना पार्वती)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रमथाधिप: O lord of the Pramathas
• प्रमथाधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रमथ+अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रमथानाम् अधिपः)

• सर्वेश: O lord of all
• सर्वेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सर्व+ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वेषाम् ईशः)

• नित्यस्वाधीनवर्तन: O one whose conduct is ever self-controlled
• नित्यस्वाधीनवर्तन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नित्य+स्वाधीन+वर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य वर्तनं नित्यं स्वाधीनम्)

• यथा: so that/as
• यथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/so that)

• आनन्दवनम्: Ānandavana (forest of bliss)
• आनन्दवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनन्द+वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (आनन्दस्य वनम्)

• यायाम्: may I go
• यायाम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकारार्थे विधिलिङ्/आशीर्लिङ् (optative/benedictive sense), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तथा: thus, accordingly
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/so)

• कुरु: do, make
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वरप्रद: O giver of boons
• वरप्रद: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर+प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (वरान् प्रददाति इति)

Speaker

Pārvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nandavana (within Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni (unnamed)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī addresses Śiva with reverent titles—Pramathādhipa, Sarveśa, Varapradā—requesting that she may go to Nandavana; Śiva listens in calm sovereignty.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Śiva
• Pramathas
• Nandavana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approaching the Lord with reverent praise and clear intention is presented as the dhārmic mode of seeking entry into sacred spaces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nandavana, a sacred grove associated with Kāśī’s holy landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a prayerful request (vijñapti) rather than a ritual instruction.