Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

सच्चिदानंदनिलयं परब्रह्मरसायनम् । सुखसंतानजनकं मोक्षसाधनसिद्धिदम्

saccidānaṃdanilayaṃ parabrahmarasāyanam | sukhasaṃtānajanakaṃ mokṣasādhanasiddhidam

Inilah kediaman Sat-Cit-Ānanda, sari amerta dari Parabrahman; ia menumbuhkan aliran sukacita yang tak terputus dan menganugerahkan keberhasilan sarana menuju mokṣa.

सत्being, true
सत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (सत्), समासाङ्ग (पूर्वपद)
चित्consciousness
चित्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootचित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगानुसार), प्रातिपदिक (चित्), समासाङ्ग (मध्यपद)
आनन्दbliss
आनन्द:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (आनन्द), समासाङ्ग (मध्यपद)
निलयम्abode
निलयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः: सच्चिदानन्द-निलय (षष्ठी/कर्मधारयार्थे)
परsupreme
पर:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formविशेषण-प्रातिपदिक (पर), समासाङ्ग (पूर्वपद)
ब्रह्मBrahman, Absolute
ब्रह्म:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (ब्रह्मन्), समासाङ्ग (मध्यपद)
रसायनम्elixir/essence (of the Supreme Brahman)
रसायनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरसायन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: परब्रह्म-रसायन (षष्ठी-तत्पुरुष)
सुखhappiness
सुख:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (सुख), समासाङ्ग (पूर्वपद)
संतानcontinuity, lineage, succession
संतान:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसंतान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (संतान), समासाङ्ग (मध्यपद)
जनकम्producer/cause (of a succession of happiness)
जनकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजनक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: सुख-संतान-जनक (तत्पुरुष; ‘सुखस्य संतानस्य जनकः’)
मोक्षliberation
मोक्ष:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (मोक्ष), समासाङ्ग (पूर्वपद)
साधनmeans, instrument
साधन:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसाधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (साधन), समासाङ्ग (मध्यपद)
सिद्धिaccomplishment, success
सिद्धि:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (सिद्धि), समासाङ्ग (मध्यपद)
दम्giver (of the accomplishment of the means to liberation)
दम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) + क (प्रत्यय) → द (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: मोक्ष-साधन-सिद्धि-द (उपपद-तत्पुरुष; ‘ददाति’ इति अर्थे ‘द’ = दाता/प्रदाता)

Skanda

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Scene: A serene, radiant Kāśī-kṣetra visualized as the abode of Sat–Cit–Ānanda: a luminous cityscape with subtle golden-white aura, the Gaṅgā flowing calmly, and an unseen presence of Brahman permeating the air.

P
Para-brahman
S
Sat-Cit-Ānanda
M
Mokṣa

FAQs

The kṣetra is portrayed not merely as a place but as a manifestation of ultimate reality, enabling both worldly uplift (sukha) and the perfection of mokṣa-oriented practice.

Kāśī (Vārāṇasī), described in Vedāntic language as the abode of Sat-Cit-Ānanda.

No single rite is named; the verse broadly affirms the successful fruition of mokṣa-sādhanas in this kṣetra.