Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 68

Devanagari script

अन्यच्च शृणु राजेंद्र त्वया यत्समुदीरितम् । कर्ता कारयिता शंभुः प्रासादस्येति तत्स्फुटम्

Transliteration

anyacca śṛṇu rājeṃdra tvayā yatsamudīritam | kartā kārayitā śaṃbhuḥ prāsādasyeti tatsphuṭam

Translation

Dan dengarlah lagi, wahai raja terbaik: apa yang engkau nyatakan itu sungguh jelas—Śambhu (Śiva) adalah pelaku sekaligus yang menggerakkan pembangunan istana-kuil ini.

Word by Word

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• शृणु: hear, listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञाम् इन्द्रः = king of kings)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartrikarana (Agent-instrument/कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्य); तृतीया; एकवचन

• यत्: what
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• समुदीरितम्: uttered, stated
• समुदीरितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + उद् + ईर् (धातु) + ईरित (कृदन्त-क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; यत् इत्यस्य विशेषण (what was stated)

• कर्ता: doer
• कर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) + तृ (कृदन्त-तृच्)
• Form: तृच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• कारयिता: causer, one who gets (it) done
• कारयिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) + णिच् (causative) + तृ (कृदन्त-तृच्)
• Form: णिजन्त-धातोः तृच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• प्रासादस्य: of the palace/temple
• प्रासादस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative particle)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; अत्र प्रथमा (that statement)

• स्फुटम्: clear, evident
• स्फुटम्: Visheshana (Predicate qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्फुट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विधेयविशेषण (predicate adjective)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa dialogue style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (prāsāda/mandira within Avimukta precinct)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king)

Visual Art Cues

Scene: A king points to a newly built prāsāda, but the sage clarifies: Śiva is the true builder and inspirer; Śambhu’s subtle presence appears as a luminous form above the temple, blessing the work.

Characters & Entities

• Śambhu (Śiva)
• prāsāda (temple/shrine)
• King (rājendra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred works ultimately belong to Śiva’s agency—He acts directly and also empowers devotees to act.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa’s setting, the statement supports Kāśī’s Śaiva sacred landscape by grounding temple-building in Śambhu’s will.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, temple construction/commissioning (prāsāda-kārya) is endorsed as a meritorious act under Śiva’s guidance, though no procedure is detailed.