Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30

स्वयंवेद्यः परं ज्योतिः सर्वस्य हृदि संस्थितः । योगिगम्यस्त्वनाख्येयो यः प्रमाणैकगोचरः

svayaṃvedyaḥ paraṃ jyotiḥ sarvasya hṛdi saṃsthitaḥ | yogigamyastvanākhyeyo yaḥ pramāṇaikagocaraḥ

Cahaya Tertinggi itu dikenal oleh diri-Nya sendiri, bersemayam di hati semua makhluk. Ia dapat dicapai para yogin, namun tak terkatakan—hanya tersingkap melalui realisasi langsung yang sahih.

स्वयंवेद्यःself-known, knowable by oneself
स्वयंवेद्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वयम् (अव्यय) + वेद्य (कृदन्त; विद् धातु → वेद्य, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; ‘स्वयमेव वेद्यः’
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ज्योतिः इत्यस्य विशेषण
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्वस्यof all
सर्वस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध
हृदिin the heart
हृदि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)
संस्थितःsituated, established
संस्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (kta); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
योगिगम्यःattainable by yogis
योगिगम्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootयोगि + गम्य (कृदन्त; गम् धातु → गम्य, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘योगिभिः गम्यः’
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (particle: but/indeed)
अनाख्येयःindescribable
अनाख्येयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ + आख्येय (कृदन्त; आ + ख्या धातु → आख्येय, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘न आख्यातुं शक्यः’
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम
प्रमाणैकगोचरःaccessible only to (true) means of knowledge
प्रमाणैकगोचरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रमाण + एक + गोचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘प्रमाणस्यैकस्य गोचरः’ (only within the range of valid means of knowledge)

Skanda

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Naimiṣāraṇya sages / internal Kāśī audience

Scene: A yogin seated near a Kāśī shrine; within his chest a radiant lotus-light, mirrored by a temple lamp—outer and inner light unified.

P
Param Jyotis (Supreme Light)
H
Hṛdaya (Heart)
Y
Yogins

FAQs

The Divine is not merely distant; it shines within the heart and is realized through yogic inwardness and direct experience.

No site is named; within Kāśī Khaṇḍa, the verse complements Kāśī’s fame as a mokṣa-kṣetra by emphasizing inner realization.

No explicit ritual is prescribed; the verse points toward yogic practice and contemplative realization.