Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

Devanagari script

भानोः सकाशादुपरि लक्षे लक्ष्यः क्षपाकरः । नक्षत्रधं डलं सोमाल्लक्षयोजनमुच्छ्रितम्

Transliteration

bhānoḥ sakāśādupari lakṣe lakṣyaḥ kṣapākaraḥ | nakṣatradhaṃ ḍalaṃ somāllakṣayojanamucchritam

Translation

Di atas Surya, pada jarak seratus ribu yojana, tampak Candra, pembuat malam; dan di atas Candra, lingkaran gugus bintang menjulang setinggi seratus ribu yojana.

Word by Word

• भानोः: of the sun
• भानोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• सकाशात्: from (the) vicinity
• सकाशात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: सकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; उपपद-प्रयोगः (from the vicinity of)

• उपरि: above
• उपरि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• लक्षे: at a lakh (100,000)
• लक्षे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; परिमाण-स्थाने (at/in a lakh)

• लक्ष्यः: to be marked/located (as measurable)
• लक्ष्यः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्षपाकरः इत्यस्य विशेषणम्

• क्षपाकरः: the moon
• क्षपाकरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षपा (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षपायाः करः = night-maker)

• नक्षत्र: star(s)
• नक्षत्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग (member in compound)

• मण्डलम्: sphere/orb
• मण्डलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सोमात्: from the moon
• सोमात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• लक्षयोजनम्: a lakh yojanas
• लक्षयोजनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: लक्ष (प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (लक्षं योजनानाम्)

• उच्छ्रितम्: raised/elevated
• उच्छ्रितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + श्रि (धातु) → उच्छ्रित (कृदन्त/PPP)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (मण्डलम्) इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: vipra (brāhmaṇa)

Visual Art Cues

Scene: A tiered cosmos: sun below, then the moon as ‘night-maker,’ then a glittering band of nakṣatras above—each separated by clear concentric distance rings.

Characters & Entities

• Skanda
• Bhānu (Sun)
• Soma/Candra (Moon)
• Nakṣatra-maṇḍala (star-sphere)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Heavenly bodies are presented as part of a layered divine order, inviting contemplation of cosmic dharma and the Lord’s governance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised; the verse belongs to a cosmological explanation within the Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.