Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69
Devanagari script
ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः । ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः
Transliteration
ye muhūrtāḥ kṣaṇā ye ca yā kāṣṭhā ye nimeṣakāḥ | ṛte viṣṇusmṛteryātāsteṣu muṣṭo yamena saḥ
Translation
Segala muhūrta, sekejap, kāṣṭhā, bahkan kedipan mata yang berlalu tanpa mengingat Viṣṇu—atas waktu yang tersia itu, orang tersebut direnggut oleh Yama.
Word by Word
येwhich/whatever
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धि (relative)
मुहूर्ताःmuhūrtas (periods of time)
मुहूर्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
क्षणाःmoments
क्षणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
येwhich
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (पुनरुक्त-सम्बन्धि)
चand
च:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
याwhich
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘काष्ठा’ इत्यस्य सम्बन्धि
काष्ठाkāṣṭhā (a time-unit)
काष्ठा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (कालमान-विशेषः)
येwhich
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘निमेषकाः’ इत्यस्य सम्बन्धि
निमेषकाःblinks/instants (nimeṣas)
निमेषकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिमेषक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ऋतेwithout (except)
ऋते:
Apadana (Separation/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formअव्यय (अपवाद/वर्जनार्थक उपपद); ‘without/except’ (सप्तमी/पञ्चमी-समर्थ)
विष्णुस्मृतेःof remembrance of Viṣṇu
विष्णुस्मृतेः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु + स्मृति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विष्णोः स्मृतिः); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘ऋते’ इत्यस्य उपपद-सम्बन्धः
याताःspent/gone
याताः:
Kriya (Participial predicate/क्रियाविशेष)
TypeVerb
Rootया (धातु) + त (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘gone/spent’
तेषुin/among those
तेषु:
Adhikarana (Location/विषयाधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
मुष्टःa blow/punishment
मुष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अर्थे—दण्ड/प्रहारः (punishment/blow)
यमेनby Yama
यमेन:
Karana (Instrument/Agent-in-passive)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (करण/कर्तृ-करणभाव)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker
Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)
Characters & Entities
V
Viṣṇu-smṛtiY
YamaFAQs
Time becomes spiritually fruitful through Viṣṇu-smaraṇa; neglect of remembrance is depicted as leading to bondage and fear.
No specific tirtha is named; the verse teaches a universal discipline of remembrance within the Kāśīkhaṇḍa.
Continuous smṛti/smaraṇa of Viṣṇu—making every unit of time an act of devotion.