Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

सर्वरोगविनिर्मुक्तो भुनक्ति सचराचरम् । विष्णुश्च देवता येषां नर्मदातीर्थसेविनाम्

Transliteration

sarvarogavinirmukto bhunakti sacarācaram | viṣṇuśca devatā yeṣāṃ narmadātīrthasevinām

Translation

Bebas dari segala penyakit, ia menikmati kemakmuran pada segala yang bergerak dan yang tak bergerak. Bagi para pelayan tīrtha Narmadā, Viṣṇu sendiri adalah dewa pelindungnya.

Word by Word

• सर्व-रोग-विनिर्मुक्तः: freed from all diseases
• सर्व-रोग-विनिर्मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + विनिर्मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुच् (धातु) क्त, वि-निर्-उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (‘सर्वेभ्यः रोगेभ्यः विनिर्मुक्तः’)

• भुनक्ति: enjoys
• भुनक्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• स-चर-अचरम्: the moving and the unmoving (all beings)
• स-चर-अचरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘सहित’) + चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचनम्; द्वन्द्व-समासः (‘चरं च अचरं च’) समाहार-द्वन्द्वः

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• देवता: deity
• देवता: Pradhana-karta (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive) बहुवचनम्; सम्बन्धः

• नर्मदा-तीर्थ-सेविनाम्: of the servants/attendants of Narmadā’s tīrthas
• नर्मदा-तीर्थ-सेविनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + सेविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th) बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘नर्मदायाः तीर्थस्य सेविनः’)

Speaker

Mārkaṇḍeya (contextual attribution within the Revā Khaṇḍa dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā-tīrtha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: On the Narmadā bank, devotees perform tīrtha-sevā—cleaning steps, offering lamps and tulasī—while Viṣṇu appears subtly as a radiant presence above the waters; sick devotees are shown recovering.

Characters & Entities

• Narmadā (Revā)
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā to the Narmadā grants bodily well-being and worldly prosperity, rooted in divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā-tīrtha (Revā’s sacred fords and riverbank holy places) as celebrated in Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is tīrtha-sevā—devotional attendance and service to the Narmadā’s sacred places.