Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनशिखार्दिताः । दह्यमाना नृपश्रेष्ठ सर्वे गच्छन्त्यचेतनाः

Transliteration

anyonyaṃ ca pariṣvajya hutāśanaśikhārditāḥ | dahyamānā nṛpaśreṣṭha sarve gacchantyacetanāḥ

Translation

Saling berpelukan, mereka tersiksa oleh jilatan api dan terbakar. Wahai raja termulia, semuanya berjalan terhuyung tanpa sadar, bingung dan kehilangan akal.

Word by Word

• अन्योन्यम्: mutually, each other
• अन्योन्यम्: Adhikarana (Locative sense as adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: anyonya (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘परस्परम्/एकः अन्यं’ इत्यर्थे

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक-निपात)

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: pari-√svaj (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive) — ‘परिष्वज्य’ = परिष्वजित्वा, क्रियापूर्वकत्वे

• हुताशनशिखार्दिताः: tormented by flames of fire
• हुताशनशिखार्दिताः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: hutāśana (प्रातिपदिक) + śikhā (प्रातिपदिक) + ardita (कृदन्त, √ard/ardh ‘पीडने’)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (हुताशनस्य शिखया अर्दिताः = अग्निशिखया पीडिताः)

• दह्यमानाः: being burnt
• दह्यमानाः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √dah (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि शतृ-प्रत्यय (Present passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• नृपश्रेष्ठ: Sambodhana (Vocative)
• Type: Noun
• Root: nṛpa (प्रातिपदिक) + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘नृपाणां श्रेष्ठ’

• सर्वे: all (of them)
• सर्वे: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (सर्व = सर्वजनाः)

• गच्छन्ति: go, move
• गच्छन्ति: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √gam (धातु)
• Form: लट् (वर्तमानकालः), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• अचेतनाः: unconscious, senseless
• अचेतनाः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: a-cetana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; नञ्-समास/उपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक ‘चेतना-रहित’

Speaker

Narrator addressing the king (nṛpaśreṣṭha)

Skanda Dialogue

Listener: nṛpaśreṣṭha / nṛpottama (king addressed)

Visual Art Cues

Scene: A burning cityscape where terrified beings cling to one another amid towering flames; bodies stagger senselessly, smoke veils the sky, and the ground glows with embers.

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In crisis, mere emotional clinging cannot save; only dharma and divine refuge (śaraṇāgati) endure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative description.