Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

धन्वदंष्ट्रां करालाग्रां बिभ्रच्च पृथिवीमिमाम् । स एव पञ्चमः प्रोक्तो वाराहो मुक्तिदायकः

Transliteration

dhanvadaṃṣṭrāṃ karālāgrāṃ bibhracca pṛthivīmimām | sa eva pañcamaḥ prokto vārāho muktidāyakaḥ

Translation

Dengan taring yang mengerikan dan runcing, sambil mengangkat Bumi ini, Dia yang sama dinyatakan sebagai Varāha ‘yang kelima’—wujud Babi Hutan yang menganugerahkan mokṣa (pembebasan).

Word by Word

• धन्वदंष्ट्राम्: having bow-like tusks
• धन्वदंष्ट्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धन्वत् + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (धन्वती दंष्ट्रा यस्याः/यस्य)

• करालाग्राम्: with a fearsome tip/front
• करालाग्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कराल + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (करालम् अग्रं यस्याः)

• बिभ्रत्: bearing, holding
• बिभ्रत्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग (कर्तरि)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (demonstrative)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed, only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• पञ्चमः: the fifth
• पञ्चमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal)

• प्रोक्तः: is said/called
• प्रोक्तः: Karma (Predicate complement/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (said/called)

• वाराहः: the Boar (Varāha)
• वाराहः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मुक्तिदायकः: bestower of liberation
• मुक्तिदायकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति + दायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मुक्तिं ददाति इति)

Speaker

Mārkaṇḍeya (continuing narrative context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrthas (general frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Colossal Varāha with fearsome, sharp tusks lifts Bhūdevī/Earth from the depths; cosmic waters swirl; gods watch in reverent astonishment; aura of liberation radiates from the boar-form.

Characters & Entities

• Varāha
• Pṛthivī (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The deity who rescues the world also grants ultimate rescue—mokṣa; cosmic protection and personal liberation are linked.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the glory of the Varāha-associated tīrtha introduced in the preceding line within Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the focus is theological—Varāha as muktidāyaka.