Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 60

Devanagari script

तपन्ति द्वादशादित्याः प्रलयान्त इवोल्बणाः । पतन्ति तत्र वै मर्त्याः क्रन्दन्तो भृशदारुणम्

Transliteration

tapanti dvādaśādityāḥ pralayānta ivolbaṇāḥ | patanti tatra vai martyāḥ krandanto bhṛśadāruṇam

Translation

Di sana dua belas Āditya menyala, garang laksana saat akhir pralaya. Di sana para manusia jatuh, meratap dalam derita yang amat mengerikan.

Word by Word

• तपन्ति: they burn/heat
• तपन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)

• द्वादश: twelve
• द्वादश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याविशेषण (numeral adjective), (आदित्याः इति विशेष्यस्य) पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनार्थे

• आदित्याः: Ādityas (sun-gods)
• आदित्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• प्रलयान्ते: at the end of dissolution
• प्रलयान्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रलयान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); समासः—प्रलयस्य अन्तः इति षष्ठी-तत्पुरुष

• इव: as if/like
• इव: Sambandha (Comparative marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• उल्बणाः: fierce, intense
• उल्बणाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उल्बण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (आदित्याः इति विशेष्यस्य)

• पतन्ति: they fall
• पतन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• मर्त्याः: mortals
• मर्त्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• क्रन्दन्तः: crying, wailing
• क्रन्दन्तः: Karta (Agent as participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: क्रन्द् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ-प्रत्यय/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (मर्त्याः इति विशेषणवत्)

• भृशदारुणम्: very dreadful (cry)
• भृशदारुणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भृश + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—भृशं दारुणम् इति कर्मधारय (intensifier + adjective)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A terrifying otherworldly expanse where twelve blazing suns scorch the sky; mortals tumble downward, crying out in agony, the air shimmering with heat like pralaya.

Characters & Entities

• Vaitaraṇī
• Āditya (suns)
• Pralaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa intensifies the sense of urgency: dharma and devotion are not abstract, but safeguards against overwhelming suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse depicts Yamadvāra’s terror; the glorification of the Revā tīrtha operates by contrast—showing what merit protects one from.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly in this verse.