Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 8

पुरा कृतयुगस्यादौ तोषितुं गिरिजापतिम् । तपश्चचार विपुलं विष्णुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारः शुक्लतीर्थे व्यवस्थितः

purā kṛtayugasyādau toṣituṃ girijāpatim | tapaścacāra vipulaṃ viṣṇurvarṣasahasrakam | vāyubhakṣo nirāhāraḥ śuklatīrthe vyavasthitaḥ

Dahulu kala, pada awal Kṛta Yuga, untuk menyenangkan Girijā-pati (Śiva), Viṣṇu menjalankan tapa yang amat besar selama seribu tahun. Hidup hanya dari udara, tanpa makanan, ia teguh bersemadi di Śukla-tīrtha.

पुराformerly/once
पुरा:
Adverbial (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
कृतयुगस्यof the Kṛta-yuga
कृतयुगस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकृत + युग (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध
आदौat the beginning
आदौ:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (at the beginning)
तोषितुम्to please
तोषितुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive); प्रयोजन (purpose)
गिरिजापतिम्the lord of Girijā (Śiva)
गिरिजापतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगिरिजा + पति (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
चकारperformed
चकार:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), उत्तमपुरुष? (actually 3rd person), एकवचन; परस्मैपद; 'did/performed'
विपुलम्great/abundant
विपुलम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणं तपः-शब्दस्य
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता
वर्षसहस्रकम्(for) a thousand years
वर्षसहस्रकम्:
Kala-adhikarana (Temporal measure)
TypeNoun
Rootवर्ष + सहस्रक (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; परिमाण/कालमान (for a thousand years)
वायुभक्षःair-eating (living on air)
वायुभक्षः:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवायु + भक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—'whose food is air'; विष्णोः विशेषणम्
निराहारःwithout food
निराहारः:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootनिर् + आहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'without food'; विष्णोः विशेषणम्
शुक्लतीर्थेat Śukla-tīrtha
शुक्लतीर्थे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्ल + तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
व्यवस्थितःstationed/remaining
व्यवस्थितः:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past active participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि—'having stayed/being stationed'

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Śukla-tīrtha

Type: tirtha

Listener: Bhārata (continuing addressee)

Scene: At Śukla-tīrtha, Viṣṇu stands or sits in deep austerity for a thousand years, sustained only by air, intent on pleasing Girijāpati; the tīrtha landscape is bright and pure (śukla).

V
Viṣṇu
Ś
Śiva
G
Girijā
K
Kṛta Yuga
Ś
Śuklatīrtha

FAQs

Great tīrthas are sanctified by extraordinary tapas and by the meeting of devotion and divine grace.

Śuklatīrtha on the Revā/Narmadā sacred landscape.

Tapas and fasting (nirāhāra), including vāyubhakṣa discipline, are described as Viṣṇu’s practice.