Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

चतुर्भुजाय दातव्या कन्येयं भुवि भीष्मक । एवं तद्वचनं श्रुत्वा जहर्ष प्रियया सह

Transliteration

caturbhujāya dātavyā kanyeyaṃ bhuvi bhīṣmaka | evaṃ tadvacanaṃ śrutvā jaharṣa priyayā saha

Translation

“Wahai Bhīṣmaka, gadis ini harus dinikahkan di bumi kepada Yang Berempat Tangan.” Mendengar sabda itu, sang raja bersukacita bersama permaisuri tercinta.

Word by Word

• चतुर्भुजाय: to the four-armed one
• चतुर्भुजाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्; ‘चत्वारो भुजाः यस्य’ इति बहुव्रीह्यर्थे नाम/विशेषणवत् (to the four-armed one)

• दातव्या: must be given
• दातव्या: Karya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु)
• Form: कृदन्तम्—तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कन्या इति विशेष्येण सह

• कन्या: the maiden/daughter
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इयम्: this
• इयम्: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक; ‘earth’)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्

• भीष्मक: O Bhīṣmaka
• भीष्मक: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भीष्मक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (thus)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वचनम् इति विशेषणम्

• वचनम्: statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund)

• जहर्ष: rejoiced
• जहर्ष: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हृष् (धातु) + ज (अभ्यास; reduplication)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परिपूर्णभूतः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• प्रियया: with (his) beloved
• प्रियया: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (सह/करण), एकवचनम्; ‘with (his) beloved’

• सह: together with
• सह: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-उपपद (with)

Speaker

Aśarīriṇī Vāk (disembodied divine voice)

Visual Art Cues

Scene: A radiant, unseen proclamation commands that the maiden be given to the Four-armed Lord; Bhīṣmaka and the queen rejoice, hands raised in glad assent.

Characters & Entities

• Bhīṣmaka
• Caturbhuja (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
• Rukmiṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is aligned with divine ordinance; sacred destinies unfold through directives that connect human life to the divine.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Not directly; it establishes Rukmiṇī’s divinely guided destiny, foundational to the Rukmiṇī Tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

A matrimonial injunction: the maiden is to be given to the Four-armed Lord (understood as Viṣṇu/Kṛṣṇa).