Kāmarūpeśvara’s Trial and Śiva’s Hidden Protection (कামरूपेश्वर-रक्षा-प्रसङ्गः)

Verse 1

सूत उवाच । शिवोऽपि च गणैस्सार्द्धं जगाम हितकाम्यया । स्वभक्तनिकटं गुप्तस्तस्थौ रक्षार्थमादरात्

Sūta berkata: Demi menghendaki kesejahteraan, Śiva pun pergi bersama para gaṇa-Nya. Dengan tersembunyi Ia tinggal dekat bhakta-Nya, dengan penuh hormat, demi perlindungan sang bhakta.

Verse 2

एतस्मिन्नन्तरे तत्र कामरूपेश्वरेण च । अत्यंतं ध्यानमारब्धं पार्थिवस्य पुरस्तदा

Sementara itu, di Kāmarūpeśvara, Sang Dewa memulai meditasi yang amat dalam dan teguh, tepat di hadapan raja duniawi pada waktu itu.

Verse 3

केनचित्तत्र गत्वा च राक्षसाय निवेदितम् । राजा किंचित्करोत्येवं त्वदर्थं ह्याभिचारिकम्

Seseorang pergi ke sana dan melaporkannya kepada raksasa: “Raja sedang melakukan sesuatu; sungguh, demi engkau ia melakukan abhicāra, sihir permusuhan.”

Verse 4

सूत उवाच । राक्षसस्स च तच्छुत्वा क्रुद्धस्तद्धननेच्छया । गृहीत्वा करवालं च जगाम नृपतिं प्रति

Sūta berkata: Mendengar itu, sang raksasa murka dan ingin membunuhnya; ia menggenggam pedang lalu menuju kepada raja.

Verse 5

तद्दृष्ट्वा राक्षसस्तत्र पार्थिवादि स्थितं च यत् । तदर्थं तत्स्वरूपं च दृष्ट्वा किंचित्करोत्यसौ

Melihat di sana suatu lambang suci yang ditegakkan—bermula dari liṅga tanah dan sebagainya—serta memahami tujuan dan hakikat wujudnya, sang raksasa pun bertindak sebagai balasan.

Verse 6

अत एनं बलादद्य हन्मि सोपस्करं नृपम् । विचार्येति महाक्रुद्धो राक्षसः प्राह तं नृपम्

“Maka hari ini akan kubunuh raja ini dengan paksa, beserta seluruh perlengkapan dan miliknya.” Setelah memutuskan demikian, rākṣasa yang sangat murka itu berkata kepada sang raja.

Verse 7

भीम उवाच । रेरे पार्थिव दुष्टात्मन्क्रियते किं त्वयाधुना । सत्यं वद न हन्यां त्वामन्यथा हन्मि निश्चितम्

Bhīma berkata: “Hei raja berhati jahat! Apa yang kau lakukan sekarang? Katakan yang benar; maka aku tidak akan membunuhmu, jika tidak, pasti akan kuslay.”

Verse 8

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य कामरूपेश्वरश्च सः । मनसीति चिचिन्ताशु शिवविश्वासपूरितः

Sūta berkata: Setelah mendengar kata-kata itu, Kāmarūpeśvara seketika dipenuhi keyakinan teguh kepada Śiva, lalu merenung dalam hati, “Demikianlah adanya.”

Verse 9

भविष्यं यद्भवत्येव नास्ति तस्य निवर्तकः । प्रारब्धाधीनमेवात्र प्रारब्धस्स शिवः स्मृतः

Apa pun yang telah ditakdirkan pasti terjadi; tak seorang pun dapat memalingkannya. Di sini segala sesuatu berada di bawah prārabdha, dan prārabdha itulah yang dikenang sebagai Śiva.

Verse 10

कृपालुश्शंकरश्चात्र पार्थिवे वर्तते ध्रुवम् । मदर्थं न करोतीह कुतः कोयं च राक्षसः

Di sini, Śaṅkara yang penuh belas kasih sungguh hadir dalam Liṅga Pārthiva. Namun Ia tidak bertindak demi diriku—maka bagaimana mungkin makhluk ini seorang rākṣasa?

Verse 11

स्वानुरूपां प्रतिज्ञां स सत्यं चैव करिष्यति । सत्यप्रतिज्ञो भगवाञ्छिवश्चेति श्रुतौ श्रुतः

Ia sungguh akan menepati ikrar yang sesuai baginya, dan itu pasti terjadi. Sebab Śruti mewartakan: Bhagavān Śiva adalah ‘setia pada janji’ (satya-pratijña).

Verse 12

मम भक्तं यदा कश्चित्पीडयत्यतिदारुणः । तदाहं तस्य रक्षार्थं दुष्टं हन्मि न संशयः

Bila seseorang dengan kejam menyakiti bhakta-Ku, maka demi melindunginya Aku menumpas si durjana—tanpa keraguan.

Verse 13

एवं धैर्य्यं समालंब्य ध्यात्वा देवं च शंकरम् । प्रार्थयामास सद्भक्त्या मनसैव रसेश्वरः

Demikian, dengan meneguhkan ketabahan, Raseśvara bermeditasi pada Dewa Śaṅkara; dan dengan bhakti sejati ia memanjatkan doa dalam batin semata.

Verse 14

त्वदीयोऽस्मि महाराज यथेच्छसि तथा कुरु । सत्यं च वचनं ह्यत्र ब्रवीमि कुरु मे हितम्

Wahai Maharaja, aku milikmu; lakukanlah sebagaimana engkau kehendaki. Di sini aku berkata benar: bertindaklah demi kesejahteraanku.

Verse 15

एवं मनसि स ध्यात्वा सत्यपाशेन मंत्रितः । प्राह सत्यं वचो राजा राक्षसं चावमानयन्

Demikian ia merenung dalam batin, diteguhkan oleh ‘tali jerat kebenaran’ (satyapāśa); sang raja mengucap kata-kata benar sambil menegur dan mempermalukan rākṣasa itu.

Verse 16

नृप उवाच । भजामि शंकरं देवं स्वभक्तपरिपालकम् । चराचराणां सर्वेषामीश्वरं निर्विकारकम्

Sang Raja berkata: Aku memuja Dewa Śaṅkara, pelindung para bhakta-Nya sendiri; Penguasa semua makhluk yang bergerak dan tak bergerak, yang senantiasa tanpa perubahan.

Verse 17

सूत उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा कामरूपेश्वरस्य सः । क्रोधेन प्रचलद्गात्रो भीमो वचनमब्रवीत्

Sūta berkata: Mendengar ucapan Kāmarūpeśvara itu, Bhīma—dengan anggota tubuh bergetar karena amarah—menjawab dengan kata-kata balasan.

Verse 18

भीम उवाच । शंकरस्ते मया ज्ञातः किं करिष्यति वै मम । यो मे पितृव्यकेनैव स्थापितः किंकरो यथा

Bhīma berkata: “Aku mengenal baik Śaṅkara-mu; apa yang dapat ia lakukan kepadaku? Paman dari pihak ayahku sendirilah yang menempatkanku di bawah kuasanya, laksana seorang pelayan.”

Verse 19

तद्बलं हि समाश्रित्य विजेतुं त्वं समीहसे । तर्हि त्वया जितं सर्वं नात्र कार्या विचारणा

Dengan bersandar pada kekuatan itu, engkau hendak menaklukkan. Jika demikian, maka olehmu segalanya telah ditaklukkan; di sini tak perlu pertimbangan lagi.

Verse 20

यावन्मया न दृष्टो हि शंकरस्त्वत्प्रपालकः । तावत्त्वं स्वामिनं मत्वा सेवसे नान्यथा क्वचित्

Selama aku belum melihat Śaṅkara, pelindungmu yang sejati, engkau melayani orang ini dengan menganggapnya tuan; tak pernah sekalipun engkau bertindak lain.

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां भीमेश्वरज्योतिर्लिङ्गोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नामैकविंशोऽध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Śiva Mahāpurāṇa, pada kitab keempat Koṭirudra Saṃhitā, berakhirlah bab kedua puluh satu yang berjudul “Uraian kemuliaan dan asal-mula Bhīmeśvara Jyotirliṅga.”

Verse 22

अन्यथा हि भयं तेऽद्य भविष्यति न संशयः । स्वामिनस्ते करं तीक्ष्णं दास्येऽहं भीमविक्रमः

Jika tidak, hari ini ketakutan pasti menimpamu—tanpa ragu. Aku, yang berdaya dahsyat, akan menjatuhkan kepadamu tangan keras tuanmu, yakni hukuman-Nya.

Verse 23

सूत उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा कामरूपेश्वरो नृपः । दृढं शंकरविश्वासो द्रुतं वाक्यमुवाच तम्

Sūta berkata: Setelah mendengar kata-kata itu, raja Kāmarūpeśvara, dengan iman yang teguh kepada Śaṅkara, segera berbicara kepadanya.

Verse 24

राजोवाच । अहं च पामरो दुष्टो न मोक्ष्ये शंकरं पुनः । सर्वोत्कृष्टश्च मे स्वामी न मां मुंचति कर्हिचित्

Raja berkata: “Aku sungguh hina dan jahat; aku tidak akan meninggalkan Śaṅkara lagi. Tuhanku adalah Yang Mahamulya—Ia takkan pernah meninggalkanku kapan pun.”

Verse 25

सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा तस्य राज्ञश्शिवात्मनः । तं प्रहस्य द्रुतं भीमो भूपतिं राक्षसोऽब्रवीत्

Sūta berkata: Setelah mendengar demikian ucapan raja yang jiwanya tertambat pada Śiva, rākṣasa Bhīma menertawakannya dengan ejekan dan segera berbicara kepada sang penguasa.

Verse 26

भीम उवाच । मत्तो भिक्षयते नित्यं स किं जानाति स्वाकृतिम् । योगिनां का च निष्ठा वै भक्तानां प्रतिपालने

Bhīma berkata: “Ia setiap hari meminta sedekah dariku; bagaimana mungkin ia mengenal hakikat dirinya? Dan bila keteguhan Tuhan tampak justru dalam memelihara para bhakta, maka apakah arti keteguhan para yogin?”

Verse 27

इति कृत्वा मतिं त्वं च दूरतो भव सर्वथा । अहं च तव स स्वामी युद्धं वै करवावहे

Setelah menetapkan demikian dalam batinmu, mundurlah sepenuhnya dan berdirilah jauh. Aku—tuanmu yang sah—kini akan bertempur.

Verse 28

सूत उवाच । इत्युक्तस्य नृपश्रेष्ठश्शंभुभक्तो दृढव्रतः । प्रत्युवाचाभयो भीमं दुःखदं जगतां सदा

Sūta berkata: Setelah demikian disapa, raja terbaik—teguh dalam nazar dan bhakta Śambhu—menjawab Bhīma dengan tanpa gentar, dia yang selalu membawa derita bagi dunia-dunia.

Verse 29

राजोवाच । शृणु राक्षस दुष्टात्मन्मया कर्तुं न शक्यते । त्वया विक्रियते तर्हि कुतस्त्वं शक्तिमानसि

Raja berkata: “Dengarlah, wahai rākṣasa berhati jahat. Aku tidak sanggup melakukan ini. Jika engkau sendiri berubah dan terombang-ambing, dari mana engkau mengaku perkasa?”

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तस्सैन्यमादाय राजानं परिभर्त्स्य तम् । करालं करवालं च पार्थिवे प्राक्षिपत्तदा

Sūta berkata: Setelah demikian dikatakan, ia menghimpun bala tentaranya; lalu menegur raja itu dan seketika melemparkan pedang yang mengerikan serta sebilah karavāla ke arah liṅga tanah itu.

Verse 31

पश्य त्वं स्वामिनोऽद्यैव बलं भक्तसुखावहम् । इत्युवाच विहस्यैव राक्षसैस्स महाबलः

“Lihatlah—hari ini juga saksikan kekuatan tuan kita, yang membawa sukacita bagi para bhakta.” Setelah berkata demikian, ia yang sangat perkasa berbicara kepada para rākṣasa sambil tertawa.

Verse 32

करवालः पार्थिवं च यावत्स्पृशति नो द्विजाः । यावच्च पार्थिवात्तस्मादाविरासीत्स्वयं हरः

Wahai para dvija, ketika karavāla menyentuh liṅga tanah itu, dari wujud tanah itulah Hara sendiri seketika menampakkan diri atas kehendak-Nya.

Verse 33

पश्य भीमेश्वरोहं च रक्षार्थं प्रकटोऽभवम् । मम पूर्वव्रतं ह्येतद्रक्ष्यो भक्तो मया सदा

Lihatlah—Akulah Bhīmeśvara; demi perlindungan Aku menampakkan diri di sini. Inilah kaul-Ku yang purba: bhakta-Ku senantiasa Kulindungi.

Verse 34

एतस्मात्पश्य मे शीघ्रं बलं भक्तसुखावहम् । इत्युक्त्वा स पिनाकेन करवालो द्विधा कृतः

Maka, segeralah saksikan kuasa-Ku yang membawa sukacita bagi para bhakta. Setelah berkata demikian, ia dengan busur Pināka membelah pedang itu menjadi dua.

Verse 35

पुनश्चैव त्रिशूलं स्वं चिक्षिपे तेन रक्षसा । तच्छूलं शतधा नीतमपि दुष्टस्य शंभुना

Kemudian rākṣasa itu kembali melemparkan trisulanya; namun Śambhu, penakluk si jahat, menghancurkan trisula itu menjadi seratus bagian.

Verse 36

पुनश्शक्तिश्च निःक्षिप्ता तेन शंभूपरि द्विजाः । शंभुना सापि बाणैस्स्वैर्लक्षधा च कृता द्रुतम्

Wahai para dvija, sekali lagi ia melemparkan senjata Śakti ke arah Śambhu; namun Śambhu dengan panah-panah-Nya segera menghancurkannya menjadi seratus ribu keping.

Verse 37

पट्टिशश्च ततस्तेन निःक्षिप्तो हि शिवोपरि । शिवेन स त्रिशूलेन तिलशश्च कृतं क्षणात्

Lalu ia melemparkan pattisha (kapak perang) ke atas Śiva. Seketika, Śiva dengan trisula-Nya menghancurkannya menjadi serpihan halus bagaikan biji wijen.

Verse 38

ततश्शिवगणानां च राक्षसानां परस्परम् । युद्धमासीत्तदा घोरं पश्यतां दुःखकावहम्

Kemudian, antara para gaṇa Śiva dan para rākṣasa, pecahlah pertempuran dahsyat satu sama lain—mengerikan dipandang dan menimbulkan duka bagi para penyaksi.

Verse 39

ततश्च पृथिवी सर्वा व्याकुला चाभवत्क्षणात् । समुद्राश्च तदा सर्वे चुक्षुभुस्समहीधराः

Lalu seketika seluruh bumi menjadi guncang dan gelisah. Pada saat itu semua samudra bergolak, dan gunung-gunung pun turut terguncang.

Verse 40

देवाश्च ऋषयस्सर्वे बभूवुर्विकला अति । ऊचुः परस्परं चेति व्यर्थं वै प्रार्थितश्शिवः

Saat itu semua dewa dan para resi menjadi sangat putus asa dan tak berdaya. Mereka saling berkata, “Sungguh, permohonan kita kepada Śiva telah menjadi sia-sia.”

Verse 41

नारदश्च समागत्य शंकरं दुःखदाहकम् । प्रार्थयामास तत्रैव सांजलिर्नतमस्तकः

Lalu Nārada datang ke sana dan di tempat itu juga memanjatkan doa kepada Śaṅkara, Sang Pembakar duka, dengan kedua tangan terkatup dan kepala tertunduk hormat.

Verse 42

नारद उवाच । क्षम्यतां क्षम्यतां नाथ त्वया विभ्रमकारक । तृणेकश्च कुठारो वै हन्यतां शीघ्रमेव हि

Nārada berkata, “Ampunilah, ampunilah, wahai Nātha. Engkaulah yang menimbulkan delusi dan juga yang melenyapkannya. Sehelai rumput dan kapak tidaklah sama—maka hukumlah aku segera.”

Verse 43

इति संप्रार्थितश्शंभुः सर्वान्रक्षोगणान्प्रभुः । हुंकारेणैव चास्त्रेण भस्मसात्कृतवांस्तदा

Demikian dipohonkan, Śambhu Sang Penguasa lalu menjadikan senjata dari gema “Huṃ” semata dan saat itu juga membakar habis seluruh pasukan rākṣasa menjadi abu.

Verse 44

सर्वे ते राक्षसा दग्धाः शंकरेण क्षणं मुने । बभूवुस्तत्र सर्वेषां देवानां पश्यताद्भुतम्

Wahai resi, dalam sekejap semua rākṣasa itu dibakar oleh Śaṅkara. Di sana juga, di hadapan mata para dewa, terjadilah suatu peristiwa yang menakjubkan.

Verse 45

दावानलगतो वह्निर्यथा च वनमादहेत् । तथा शिवेन क्रुद्धेन राक्षसानां बलं क्षणात्

Sebagaimana api yang digerakkan oleh kebakaran rimba melalap hutan, demikian pula ketika Śiva murka, kekuatan para Rākṣasa lenyap dalam sekejap.

Verse 46

भीमस्यैव च किं भस्म न ज्ञातं केनचित्तदा । परिवारयुतो दग्धो नाम न श्रूयते क्वचित्

Pada saat itu tak seorang pun mengetahui apa yang terjadi pada Bhīma—apakah bahkan abunya masih tersisa. Tidak pernah terdengar di mana pun bahwa ia terbakar mati bersama para pengiringnya.

Verse 47

ततश्शिवस्य कृपया शांतिं प्राप्ता मुनीश्वराः । देवास्सर्वे च शक्राद्यास्स्वास्थ्यं प्रापाखिलं जगत्

Kemudian, berkat belas kasih Dewa Śiva, para resi agung memperoleh kedamaian. Semua dewa—bermula dari Śakra (Indra)—pulih sejahtera, dan seluruh jagat pun kembali utuh serta mantap.

Verse 48

क्रोधज्वाला महेशस्य निस्ससार वनाद्वनम् । राक्षसानां च तद्भस्म सर्वं व्याप्तं वनेऽखिलम्

Dari amarah Mahesha memancar nyala api yang berkobar, menjalar dari hutan ke hutan. Abu para rākṣasa itu pun memenuhi seluruh rimba ke segala penjuru.

Verse 49

ततश्चौषधयो जाता नानाकार्यकरास्तथा । रूपान्तरं ततो नॄणां भवेद्वेषांतरं तथा

Lalu tumbuhlah berbagai tumbuhan obat yang mampu menimbulkan beragam khasiat. Setelah itu, di antara manusia muncul perbedaan rupa, demikian pula perbedaan penampilan luar dan busana.

Verse 50

भूतप्रेतपिशाचादि दूरतश्च ततो व्रजेत् । तन्न कार्यं च यच्चैव ततो न भवति द्विजाः

Dari tempat itu hendaknya pergi jauh menjauhi bhūta, preta, piśāca, dan sejenisnya. Wahai para dwija, jangan melakukan suatu pekerjaan di sana, sebab dari tempat demikian tiada lahir keberhasilan yang mujur.

Verse 51

ततः प्रार्थितश्शम्भुर्मुनिभिश्च विशेषतः । स्थातव्यं स्वामिना ह्यत्र लोकानां सुखहेतवे

Kemudian Śambhu, terutama dimohon dengan sungguh-sungguh oleh para resi: “Wahai Tuan, tinggallah di sini demi kebahagiaan dan kesejahteraan semua loka.”

Verse 52

अयं वै कुत्सितो देश अयोध्यालोकदुःखदः । भवंतं च तदा दृष्ट्वा कल्याणं संभविष्यति

“Tempat ini sungguh tercela, pembawa duka bagi rakyat Ayodhyā; namun pada saat itu, bila kami memandang-Mu, niscaya kebajikan dan keberuntungan akan terbit.”

Verse 53

भीमशंकरनामा त्वं भविता सर्वसाधकः । एतल्लिंगं सदा पूज्यं सर्वापद्विनिवारकम्

Engkau akan termasyhur dengan nama Bhīmaśaṅkara, penggenap segala tujuan. Liṅga ini hendaknya dipuja senantiasa, karena menyingkirkan segala malapetaka.

Verse 54

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितश्शम्भुर्लोकानां हितकारकः । तत्रैवास्थितवान्प्रीत्या स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः

Sūta berkata: Demikian dipanjatkan permohonan, Śambhu—penjaga kesejahteraan dunia—tetap tinggal di sana dengan sukacita penuh kasih; walau Mahamerdeka, Ia amat mengasihi para bhakta.