Rig Veda 2.14.10 — Mandala 2, Sukta 14, Mantra 10

Sukta 2.14

Rishi: Gṛtsamada (traditionally for RV 2.14)

Devata: Indra (Soma-empowered Indra as the plenisher and giver)

Chandas: Triṣṭubh (dominant meter for RV 2.14; verse-level confirmation required)

Samhita Patha (Devanagari)

अध्वर्यवः पयसोधर्यथा गोः सोमेभिरीं पृणता भोजमिन्द्रम् । वेदाहमस्य निभृतं म एतद्दित्सन्तं भूयो यजतश्चिकेत ॥

Transliteration

adhvaryavaḥ payasodhar yathā goḥ somebhir īṁ pṛṇata bhojam indram | vedāham asya nibhṛtaṁ ma etad ditsantaṁ bhūyo yajataś ciketa ||

Translation

Wahai para Adhvaryu, sebagaimana orang memenuhi ambing Sang Sapi dengan susunya, demikian pula dengan daya-daya Soma penuhilah Indra, Sang Penikmat. Aku mengetahui rahasia ini yang tersimpan di dalam diri-Nya: Ia yang hendak menganugerahkan; maka karena itu, bersembahyajñalah sekali lagi dan belajarlah mengenali (cara kerja-Nya).

Word by Word

• अध्वर्यवः: O officiating priests (adhvaryus)
• अध्वर्यवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु- (प्रातिपदिक) < अध्वर (यज्ञ) + यु

• पयसः: of milk; of sap
• पयसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पयस्- (प्रातिपदिक)

• धारि: the holder/bearer (i.e., the milch-cow)
• धारि: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धृ (धारणे) → धारि (कृदन्त/नाम)

• यथा: as, just as
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• गोः: of a cow
• गोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: गो- (प्रातिपदिक)

• सोमेभिः: with soma(-draughts)
• सोमेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: सोम- (प्रातिपदिक)

• ईम्: indeed; just
• ईम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात/अव्यय)

• पृणत: fill (you), make full
• पृणत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पॄ (पूरणे) → पृणत्

• भोजम्: bountiful; generous
• भोजम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: भोज- (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• वेद: I know
• वेद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (ज्ञाने)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम)

• अस्य: of him/this (of Indra)
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम) → अस्य

• निभृतम्: hidden; kept back; stored
• निभृतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: नि-√भृ (भरणे/धारणे) → निभृत (कृदन्त)

• मे: for me; to me; my
• मे: सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसार)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम) → मे

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (वेद इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम)

• दित्सन्तम्: wishing to give
• दित्सन्तम्: कर्म (इन्द्रम् विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: दा (दाने) → दित्सत्/दित्सन्त् (इच्छार्थक-देशिदेरिवेटिव; desiderative stem दित्स-)

• भूयः: again; more
• भूयः: —
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस्/भूयः (अव्यय; तुलनार्थ)

• यजत: worshipping; sacrificing
• यजत: कर्म (इन्द्रम् विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: यज् (देवपूजासंगतिकरणदानेषु) → यजत्

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय/निपात)

• चिकेत: perceive! take notice! understand!
• चिकेत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चित् (चेतने) → चिकेत