Rig Veda 1.51.3: Mandala 1, Sukta 51, Mantra 3

Sukta 1.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 1.51)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरपोतात्रये शतदुरेषु गातुवित् । ससेन चिद्विमदायावहो वस्वाजावद्रिं वावसानस्य नर्तयन् ॥

Transliteration

tvaṃ gotram aṅgirobhyo ’vṛṇor apo uta ātraye śata-dureṣu gātu-vit | sasena cid vi-madāya avaho vasv ājāv adriṃg vāvāsānasya nartayan ||

Translation

Engkau membuka gotra—Cahaya yang tersembunyi—bagi para resi Aṅgiras; dan bagi Atri Engkau melepaskan air, mengetahui jalan menembus seratus penghalang. Bahkan bersama Sāsena pun Engkau membawa kelimpahan bagi Vimadā; dalam pertempuran, wahai yang perkasa, Engkau membuat batu/rintangan itu mengalah, menggerakkan sang pemilik harta ke dalam tarian kemenangan.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गोत्रम्: the enclosure/cow-pen; (Vedic) the Vala cave/obstruction
• गोत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)

• अङ्गिरोभ्यः: to/for the Aṅgirases
• अङ्गिरोभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)

• अवृणोः: thou didst open/uncover
• अवृणोः: —
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणोति ‘to choose, open, uncover’)

• अपः: the waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक)

• उत: and; also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• आत्रये: to/for Atri’s (descendant), i.e., Ātreya
• आत्रये: सम्प्रदान
• Type: Noun (patronymic)
• Root: आत्रेय (प्रातिपदिक)

• शतदुरेषु: in the hundred-doored (places/forts)
• शतदुरेषु: अधिकरण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: शत-दुर (प्रातिपदिक; ‘having a hundred doors’)

• गातुवित्: finder/knower of the path
• गातुवित्: कर्तृ (विशेषणरूपेण त्वम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: गातु-वित् (प्रातिपदिक; vit < √विद् ‘to know/find’)

• ससेन: he won/conquered
• ससेन: —
• Type: Verb
• Root: √सन्/सस् (Vedic; ‘to win, gain, conquer’)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित्

• विमदाय: for Vimada
• विमदाय: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper name)
• Root: विमद (प्रातिपदिक)

• अवः: thou didst help
• अवः: —
• Type: Verb
• Root: √अव् (अवति ‘to help, protect’)

• वस्वाजावत्: with rich prize/wealth
• वस्वाजावत्: कर्म/प्रकार (अवः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: वसु-आज (प्रातिपदिक; ‘rich in goods/prize’)

• ऋग्: a hymn/verse
• ऋग्: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऋच् (प्रातिपदिक)

• वावसानस्य: of the eager/active one
• वावसानस्य: सम्बन्ध
• Type: Participle (adjectival)
• Root: वावसान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वस्/√वस् ‘to dwell/shine’; Vedic intensive/denom. sense ‘to be eager/active’)

• नर्तयन्: causing to dance/stirring
• नर्तयन्: कर्तृ (त्वम्)
• Type: Participle
• Root: √नृत् (नर्तयति ‘to make dance, set in motion’)