HomeRig VedaMandala 1Sukta 108Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.108

Devata: Indra-Agni (dual)

य इन्द्राग्नी चित्रतमो रथो वामभि विश्वानि भुवनानि चष्टे । तेना यातं सरथं तस्थिवांसाथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥

य इ॑न्द्राग्नी चि॒त्रत॑मो॒ रथो॑ वाम॒भि विश्वा॑नि॒ भुव॑नानि॒ चष्टे॑ । तेना या॑तं स॒रथं॑ तस्थि॒वांसाथा॒ सोम॑स्य पिबतं सु॒तस्य॑ ॥

yá índrāgnī citrátamo rátho vām abhí víśvāni bhúvanāni cáṣṭe | ténā yātaṃ saráthaṃ tasthivā́ṃsā áthā sómasya pibatam sutásya ||

Wahai Indra dan Agni, kereta kalian yang paling cemerlang, yang memandang segala dunia—dengan itu datanglah, berdiri bersama pada satu kereta; lalu minumlah Soma yang telah diperas.

यः । इ॒न्द्रा॒ग्नी॒ इति॑ । चि॒त्रऽत॑मः । रथः॑ । वा॒म् । अ॒भि । विश्वा॑नि । भुव॑नानि । चष्टे॑ । तेन॑ । आ । या॒त॒म् । स॒ऽरथ॑म् । त॒स्थि॒वांसा॑ । अथ॑ । सोम॑स्य । पि॒ब॒त॒म् । सु॒तस्य॑ ॥यः । इन्द्राग्नी इति । चित्रतमः । रथः । वाम् । अभि । विश्वानि । भुवनानि । चष्टे । तेन । आ । यातम् । सरथम् । तस्थिवांसा । अथ । सोमस्य । पिबतम् । सुतस्य ॥yaḥ | indrāgnī iti | citra-tamaḥ | rathaḥ | vām | abhi | viśvāni | bhuvanāni | caṣṭe | tena | ā | yātam | sa-ratham | tasthivāṃsā | atha | somasya | pibatam | sutasya

यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य (यः = ‘who/which’ introducing relative clause)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन (addressed deities)
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (समासः: द्वन्द्व)
चित्रतमःmost splendid
चित्रतमः:
विशेषणम् (रथस्य)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक) + तमप् (superlative)
रथःchariot
रथः:
कर्तृ (चष्टे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
वाम्of you two / your
वाम्:
सम्बन्ध (possessor: ‘your’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अभिtowards, over
अभि:
उपपद-सम्बन्ध (direction/extent with verb)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्म (चष्टे इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds, realms
भुवनानि:
कर्म (विश्वानि इत्यस्य विशेष्य; ‘all worlds’)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; from √भू)
चष्टेbeholds, looks upon
चष्टे:
क्रिया
TypeVerb
Root√चक्ष् (चक्षँ/चक्ष् ‘to see, behold’)
तेनwith that
तेन:
करण (instrument: ‘with that’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
यातम्come, go (you two)
यातम्:
क्रिया (आह्वान)
TypeVerb
Root√या (to go)
सरथम्with the chariot, in one chariot
सरथम्:
करण/सहकार (manner/means of coming)
TypeAdverbial (indeclinable-like) / Noun-compound
Rootस- + रथ (उपपद-समास/अव्ययीभाव-प्राय)
तस्थिवांसौhaving stood, stationed (you two)
तस्थिवांसौ:
कर्तृ-विशेषणम् (यातम् इत्यस्य; ‘you two who have stood/are stationed’)
TypeParticiple
Root√स्था (to stand) + क्तवतु (परिप्रत्यय; perf.-part.)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (sequence)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (genitive with ‘pibataṃ’: ‘of Soma’)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पिबतम्drink (you two)
पिबतम्:
क्रिया (आह्वान)
TypeVerb
Root√पा (to drink)
सुतस्यof the pressed (Soma)
सुतस्य:
सम्बन्ध (qualifier of Soma: ‘of the pressed’)
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootसुता (ppp from √सु ‘to press/express’) → सुत (प्रातिपदिक)