Valmiki Ramayana 6.91.18 — Yuddha Kanda, Sarga 91, Shloka 18

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

सोन्यऽत्कार्मुकम् मादायसज्जंचक्रेत्वरन्निव ।।।।तदप्यस्यत्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणोनिरकृन्तत ।

Transliteration

so'nyat kārmukam ādāya sajjaṃ cakre tvarann iva |

tad apy asya tribhir bāṇair lakṣmaṇo nirakṛntata ||

Translation

Dia mengambil busur lain dan seolah-olah terburu-buru menyiapkannya; namun Laksmana memotong busur itu juga dengan tiga anak panah.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्

• अन्यत्: another
• अन्यत्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Neuter, Accusative singular); कार्मुकम् इति विशेषणम्

• कार्मुकम्: bow
• कार्मुकम्: कर्म (Karma/Object of ādāya)
• Type: Noun
• Root: कार्मुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• आदाय: having seized
• आदाय: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: आ-दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक (having taken)

• सज्जम्: ready
• सज्जम्: कर्म-विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सज्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; कार्मुकम् इति विशेषणम् (ready/strung)

• चक्रे: made / prepared
• चक्रे: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (3rd sg)

• त्वरन्: hastening
• त्वरन्: क्रियाविशेषण (Concomitant action)
• Type: Verb
• Root: त्वर् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (Present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; सः इति सह

• इव: as if
• इव: उपमा-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (as if)

• तत्: that (bow)
• तत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)

• अपि: also
• अपि: बल (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (also/even)

• अस्य: of him
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम् (Masculine, Genitive singular)

• त्रिभिः: with three
• त्रिभिः: करण-विशेषण (Qualifier of instrument)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Masculine, Instrumental plural); बाणैः इति विशेषणम्

• बाणैः: arrows
• बाणैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Masculine, Instrumental plural)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्

• निरकृन्तत्: cut off / split
• निरकृन्तत्: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: निर्-कृत् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (3rd sg)

Context

Indrajith seizing another bow hastily targeted at Lakshmana and Lakshmana split them with three arrows.

Characters & Entities

• Indrajit
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Steadfastness in dharma: when protecting others, one must respond with clarity and precision, not panic—effective action prevents greater harm.

What is the narrative situation?

Indrajit attempts to rearm immediately, but Lakshmana neutralizes the renewed threat at once.

Which character virtue is emphasized?

Lakshmana’s composure and tactical precision under pressure.