Shloka 37

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

Devanagari script

ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् ।विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः ।।।।

Transliteration

tato 'tikāyo balavān praviśya harivāhinīm | viṣphārayāmāsa dhanur nanāda ca punaḥpunaḥ ||

Translation

Lalu Atikāya yang perkasa menerobos ke dalam barisan vānara; ia menggetarkan busurnya dan mengaum berulang-ulang.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• भीमवपुषम्: of dreadful form
• भीमवपुषम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भीम + वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कर्मधारयः ‘भीमं वपुः यस्य’ (dreadful-bodied)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Gerund)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा), अव्ययभाव (gerund): ‘having seen’

• रथस्थम्: standing on the chariot
• रथस्थम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रथ + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः ‘रथे स्थितः’

• रथिनाम्: of chariot-warriors
• रथिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: रथिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• वरम्: the best
• वरम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तम्)

• अभिपेतुः: rushed towards
• अभिपेतुः: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अभि-√पत् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), तृतीयपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• महात्मानः: great-souled ones
• महात्मानः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः ‘महान् आत्मा येषाम्’ (great-souled)

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रधानाः: foremost
• प्रधानाः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (महात्मानः/वनौकसः)

• वनौकसः: forest-dwellers (Vanaras)
• वनौकसः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वन + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘वनस्य ओकः (निवासः) येषाम्’ = forest-dwellers

Context

Thereafter, mighty Atikaya entered the monkey army, twanged his bow again and again and made a loud noise.

Characters & Entities

• Atikāya
• Dhanus (bow)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse contrasts intimidation with righteousness: dhārmic warriors must not be shaken by noise and display, but remain steady in truth and duty.

What is the narrative situation?

Atikāya begins active assault, entering the vānara formation and signaling aggression through bow-twang and repeated roaring.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness under threat—implied as the needed virtue for those facing intimidation.