Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 75, Shloka 9

अयोध्याकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः

Sarga 75: Bharata and Kausalya—Reproach, Oaths, and Reconciliation

तत श्शत्रुघ्नभरतौ कौसल्यां प्रेक्ष्य दुःखितौ।पर्यष्वजेतां दुःखार्तां पतितां नष्टचेतसाम्।।।।रुदन्तौ रुदतीं दुःखात्समेत्यार्यां मनस्स्विनीम्।

tataḥ śatrughnabharatau kausalyāṃ prekṣya duḥkhitau | paryaṣvajetāṃ duḥkhārtāṃ patitāṃ naṣṭacetasām || rudantau rudatīṃ duḥkhāt sametya āryāṃ manassvinīm |

Kemudian Śatrughna dan Bharata, diliputi duka ketika melihat Kausalyā—tersiksa oleh kesedihan, terjatuh, dan hampir tak sadar—mendekati ibu yang mulia dan berhati luhur itu; sambil menangis bersama tangisnya karena pedih, mereka memeluknya erat.

tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
śatrughna-bharatauSatrughna and Bharata
śatrughna-bharatau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśatrughna+bharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्वन्द्व-समास (copulative)
kausalyāmKausalya
kausalyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
prekṣyahaving seen
prekṣya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpra-√īkṣ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; ‘having seen’
duḥkhitausorrowful
duḥkhitau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootduḥkhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (of the two)
paryaṣvajetāmthey two embraced
paryaṣvajetām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-√svaj (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, द्विवचन; परस्मैपद
duḥkha-ārtāmafflicted with grief
duḥkha-ārtām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootduḥkha-ārta (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
patitāmfallen down
patitām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpatita (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
naṣṭa-cetasāmwith lost consciousness
naṣṭa-cetasām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootnaṣṭa+cetas (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; (नष्टचेतस् = मूर्च्छित/विह्वलचित्त)
rudantauweeping (both)
rudantau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√rud (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (of the two)
rudatīmweeping (her)
rudatīm:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√rud (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
duḥkhātfrom grief
duḥkhāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेत्वर्थ (cause)
sametyahaving approached
sametya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsam-√i (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; ‘having approached/come together’
āryāmvenerable
āryām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootāryā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
manassvinīmnoble-hearted
manassvinīm:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmanasvinī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

O dear child, fortunately your mind is unswerved from righteousness. You being truthful to your promise shall attain the world of virtuous men along with Lakshmana.

B
Bharata
Ś
Śatrughna
K
Kausalyā

FAQs

Dharma as karuṇā (compassion) and sevā (support): the brothers respond to an elder’s suffering with presence, shared grief, and respectful consolation.

Bharata and Śatrughna reach Kausalyā, find her overwhelmed by sorrow, and embrace her in consolation.

Filial reverence and empathy: Bharata and Śatrughna honor Kausalyā as āryā and respond with compassionate action.