Valmiki Ramayana 2.71.47: Ayodhya Kanda, Sarga 71, Shloka 47

भरतस्य अयोध्याप्रत्यागमनम्

Bharata’s Return Journey and the Distant Sight of Ayodhya

Transliteration

bahūni paśyan manaso 'priyāṇi yāny anyadā nāsya pure babhūvuḥ | avākśirā dīnamanā na hṛṣṭaḥ pitur mahātmā praviveśa veśma ||2.71.47||

Translation

Melihat banyak hal yang menyayat hati—yang belum pernah terjadi di kotanya—Bharata yang berhati luhur, menundukkan kepala, muram dan tanpa sukacita, memasuki istana ayahandanya.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• बहूनि: many
• बहूनि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies अप्रियाणि)

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी; समकालिकक्रिया (seeing)

• मनसः: of the mind
• मनसः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अप्रियाणि: unpleasant (things)
• अप्रियाणि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• यानि: which
• यानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• अन्यदा: formerly
• अन्यदा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (at another time/previously)

• न: not
• न: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अस्य: of him / his
• अस्य: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पुरे: in the city
• पुरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• बभूवुः: were / occurred
• बभूवुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• अवाक्-शिराः: with head bowed
• अवाक्-शिराः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अवाक् (अव्यय/उपसर्गार्थ) + शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: यस्य शिरः अवाक् (head bent down)

• दीन-मनाः: dejected in mind
• दीन-मनाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: यस्य मनः दीनम् (dejected-minded)

• न: not
• न: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• हृष्टः: joyful
• हृष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• पितुः: of (his) father
• पितुः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• महात्मा: the great-souled one
• महात्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वेश्म: the house/palace
• वेश्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Context

Arriving at the confluence of Saraswati and Ganga and traversing the north of Veeramatsya region, he entered the Bharunda forest.

Characters & Entities

• Bharata
• Ayodhya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes reverent, truthful acknowledgment of calamity; Bharata’s bowed head and joylessness reflect humility before duty and impending moral responsibility.

What is the narrative situation?

After witnessing unprecedented ill-omens in Ayodhya, Bharata enters Daśaratha’s palace in a state of foreboding.

Which character virtue is emphasized?

Humility and seriousness—Bharata does not arrive in pride but in restrained grief, prepared to act according to righteousness.