Valmiki Ramayana 2.64.61: Ayodhya Kanda, Sarga 64, Shloka 61

शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः

The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death

Devanagari script

तस्मान्मामागतं भद्रे तस्योदारस्य तद्वचः।यदहं पुत्रशोकेन सन्त्यक्ष्याम्यद्य जीवितम्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.64.61

Transliteration

tasmān mām āgataṁ bhadre tasyodārasya tad vacaḥ | yad ahaṁ putra-śokena santyakṣyāmy adya jīvitam ||

Translation

Maka, wahai yang mulia, sabda pertapa agung itu telah menjadi nyata bagiku: hari ini, karena duka atas putraku, aku akan melepaskan nyawaku.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: हेतु/अपादान (Cause/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अपादानार्थे (ablatival adverb)

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• आगतम्: has come/has happened
• आगतम्: क्रियाविशेषण/भाव (Result state)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अत्र: मम आगतम् = ‘has come true/has happened to me’)

• भद्रे: O gentle lady
• भद्रे: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (Vocative singular)

• तस्य: of him/that
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (Genitive singular)

• उदारस्य: of the noble
• उदारस्य: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तस्य इति विशेषणम्

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वचः इति विशेषणम्

• वचः: speech/words
• वचः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यत्: since/that which
• यत्: सम्बन्ध (Relativizer)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्धक-अव्यय (relative particle introducing clause)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• पुत्रशोकेन: by grief for (my) son
• पुत्रशोकेन: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + शोक (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (पुत्रस्य शोकः); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सन्त्यक्ष्यामि: I shall abandon/give up
• सन्त्यक्ष्यामि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: सम् + त्यज् (धातु)
• Form: लृट् (simple future), उत्तमपुरुष, एकवचन

• अद्य: today
• अद्य: काल (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

O gentle lady, the words of that noble ascetic have come true today. Hence I am now going to give up my life.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Kausalyā
• Rāma
• śāpa (curse)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya is upheld as reality’s firmness: spoken words—especially those arising from profound suffering—are shown as binding through moral order.

What is the narrative situation?

Daśaratha, collapsing under separation from Rāma, tells Kausalyā that the ascetic’s curse is now being fulfilled in his own death by son-grief.

Which character virtue is emphasized?

Acceptance of karmic result: he acknowledges the consequence without deflecting blame.