Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 33, Shloka 6

त्रयस्त्रिंशः सर्गः

Civic Lament and Rama’s Dutiful Approach to Daśaratha

यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत्।तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः।।।।

yaṃ yāntam anuyāti sma caturaṅgabalaṃ mahat | tam ekaṃ sītayā sārdham anuyāti sma lakṣmaṇaḥ ||

Dia yang dahulu ketika berangkat diiringi bala tentara besar berkekuatan empat angkatan, kini berjalan seorang diri; hanya Lakṣmaṇa yang mengikutinya, bersama Sītā.

यम्whom
यम्:
कर्म (object of anuyāti)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
यान्तम्going
यान्तम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Root√या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle, शतृ); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; यम् इति विशेषणम्
अनुयातिfollows
अनुयाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु-√या (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्म(used to)
स्म:
काल/वृत्त
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात (past-habitual marker)
चतुरङ्गबलम्the fourfold army
चतुरङ्गबलम्:
कर्ता (subject of anuyāti)
TypeNoun
Rootचतुर् + अङ्ग + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (‘four-limbed’ army)
महत्great
महत्:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बलम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
तम्him
तम्:
कर्म (object of anuyāti)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनुवादक-सर्वनाम (correlative)
एकम्alone
एकम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तम् इति विशेषणम्
सीतयाwith Sita
सीतया:
सह (companion)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सह-योगे
सार्धम्together with
सार्धम्:
सहकारक (accompaniment marker)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (with/together)
अनुयातिfollows
अनुयाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु-√या (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्म(used to)
स्म:
काल/वृत्त
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
कर्ता
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Even after observing the people in grief, Rama did not reveal his sorrowful feelings. Bound by duty he went in as if with a smile to see his father.

R
Rāma
S
Sītā
L
Lakṣmaṇa

FAQs

True dharma is not upheld by force or pomp but by faithful companionship and principled action; the shift from army to family-followers highlights inner righteousness over outer power.

Citizens contrast Rāma’s former royal processions with his present solitary departure, accompanied only by Sītā and Lakṣmaṇa.

Lakṣmaṇa’s devotion and Sītā’s steadfastness—loyalty that chooses hardship in support of dharma.