Adhyaya 45

Verse 1

भीष्म उवाच । इदानीं श्रोतुमिच्छामि हिरण्यकशिपोर्वधम् । नरसिंहस्य माहात्म्यं तथा पापविनाशनम्

Bhīṣma berkata: Kini aku ingin mendengar kisah terbunuhnya Hiraṇyakaśipu—kemuliaan Narasiṁha, serta lenyapnya dosa.

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । पुरा कृतयुगे राजन्हिरण्यकशिपुः प्रभुः । दैत्यानामादिपुरुषश्चकार सुमहत्तपः

Pulastya berkata: Dahulu kala, pada Kṛta Yuga, wahai raja, Hiraṇyakaśipu yang perkasa—leluhur pemimpin para Daitya—melakukan tapa yang amat agung.

Verse 3

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । जलवासी समभवत्स्नानमौनधृतव्रतः

Selama sepuluh ribu tahun, dan ditambah seribu tahun lagi, ia tinggal di dalam air, menegakkan laku tapa—teguh dalam ritus mandi suci dan brata keheningan.

Verse 4

वृतः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि । ब्रह्मा प्रीतोऽभवत्तस्य तपसा नियमेन च

Berhiaskan ketenangan dan pengendalian diri, serta teguh dalam brahmacarya, ia menyenangkan Brahmā dengan tapa dan disiplin laku sucinya.

Verse 5

ततः स्वयंभूर्भगवान्स्वयमागत्य तत्र हि । विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता

Kemudian Tuhan Svayambhū, Brahmā sendiri, datang ke sana—dengan vimāna yang bercahaya, berwarna laksana matahari, gemilang, ditarik oleh angsa-angsa suci.

Verse 6

आदित्यैर्वसुभिः साध्यैर्मरुद्भिर्दैवतैस्सह । रुद्रैर्विश्वसहायैश्च यक्षराक्षसपन्नगैः

Bersama para Āditya, Vasu, Sādhya, dan Marut—beserta rombongan para dewa; juga bersama para Rudra, daya kosmis penopang semesta, serta Yakṣa, Rākṣasa, dan Pannaga (makhluk ular suci).

Verse 7

दिग्भिश्चैव विदिग्भिश्च नदीभिः सागरैस्तथा । नक्षत्रैश्च मुहूर्तैश्च खचरैश्च महाग्रहैः

—oleh arah dan arah antara, oleh sungai-sungai dan samudra pula; oleh gugus bintang (nakṣatra) dan pembagian waktu (muhūrta), serta oleh cahaya langit yang bergerak dan planet-planet agung.

Verse 8

देवैर्ब्रह्मर्षिभिः सार्द्धं सिद्धैः सप्तर्षिभिस्तथा । राजर्षिभिः पुण्यकृद्भिर्गंधर्वाप्सरसांगणैः

Bersama para dewa, bersama para Brahmarṣi; bersama para Siddha dan juga Saptaṛṣi; bersama para rājaṛṣi, para pelaku kebajikan, serta rombongan Gandharva dan Apsarā.

Verse 9

चराचरगुरुः श्रीमान्वृतः सर्वैर्दिवौकसैः । ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यं वचनमब्रवीत्

Brahmā—guru mulia bagi segala yang bergerak dan tak bergerak, dihormati oleh seluruh penghuni surga, dan yang utama di antara para pengenal Brahman—lalu menuturkan kata-kata ini kepada sang Daitya.

Verse 10

प्रीतोस्मि तव भक्तस्य तपसाऽनेन सुव्रत । वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं काममाप्नुहि

Wahai engkau yang berkaul mulia, oleh tapa ini Aku berkenan kepadamu, wahai bhakta-Ku. Pilihlah anugerah; semoga keberkahan menyertaimu—capailah hasrat yang kau kehendaki.

Verse 11

हिरण्यकशिपुरुवाच । न देवासुरगंधर्वा न यक्षोरगराक्षसाः । न मानुषाः पिशाचाश्च हन्युर्मां देवसत्तम

Hiraṇyakaśipu berkata: “Wahai yang terbaik di antara para dewa, bukan para dewa, bukan para asura dan gandharva, bukan yakṣa, ular naga, dan rākṣasa, bukan pula manusia dan piśāca—tak seorang pun mampu membunuhku.”

Verse 12

ऋषयो मानवाः शापैर्न शपेयुः पितामह । यदि मे भगवान्प्रीतो वर एष वृतो मया

“Wahai Kakek (Pitāmaha), bila Bhagavān berkenan kepadaku, maka inilah anugerah yang kupilih: semoga para ṛṣi dan manusia tidak dapat mengutuk siapa pun dengan kutukan mereka.”

Verse 13

न शस्त्रेण न चास्त्रेण गिरिणा पादपेन वा । न शुष्केण न चार्द्रेण न स्याच्चान्येन मे वधः

“Kematianku tidak akan datang oleh pedang atau senjata apa pun; bukan oleh gunung atau pohon; bukan oleh sesuatu yang kering atau yang basah—dan sungguh bukan pula oleh apa pun yang lain.”

Verse 14

भवेयमहमेवार्कः सोमो वायुर्हुताशनः । सलिलं चांतरिक्षं च नक्षत्राणि दिशो दश

“Semoga aku sendiri menjadi Matahari, Bulan, Angin, dan Api; juga menjadi air, angkasa, bintang-bintang, serta sepuluh penjuru arah.”

Verse 15

अहं क्रोधश्च कामश्च वरुणो वासवो यमः । धनदश्च धनाध्यक्षो यक्षः किंपुरुषाधिपः

“Aku pun adalah Murka dan Hasrat; aku adalah Varuṇa, Vāsava (Indra), dan Yama; aku adalah Dhanada (Kubera), penguasa kekayaan, Yakṣa, dan raja kaum Kiṃpuruṣa.”

Verse 16

ब्रह्मोवाच । एष दिव्यो वरस्तात मया दत्तस्तवाद्भुतः । सर्वकामप्रदो वत्स प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

Brahmā bersabda: “Wahai anak terkasih, anugerah ilahi yang menakjubkan ini telah Kuberikan kepadamu. Ia mengabulkan segala hasrat, wahai putraku; engkau pasti akan memperolehnya—tiada keraguan.”

Verse 17

एवमुक्त्वा स भगवान्जगामाकाशमेव हि । वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

Setelah berkata demikian, Sang Bhagavān benar-benar berangkat ke angkasa, menuju kediaman Brahmā Virāja—singgasana Brahmā—yang dilayani oleh rombongan para brahmarṣi.

Verse 18

ततो देवाश्च गंधर्वा ऋषिभिः सह चारणाः । वरप्रदानं श्रुत्वैवं पितामहमुपस्थिताः

Kemudian para dewa, para Gandharva, dan para Cāraṇa—bersama para ṛṣi—setelah mendengar perihal penganugerahan boon itu, mendatangi Pitāmaha (Brahmā).

Verse 19

देवा ऊचुः । वरप्रदानाद्भगवन्वधिष्यति स नोऽसुरः । तत्प्रसादश्च भगवन्वधोप्यस्य विचिंत्यताम्

Para dewa berkata: “Wahai Bhagavān, karena anugerah itu, asura itu akan membinasakan kami. Maka, wahai Tuhan, mohon pertimbangkan bagaimana ia dapat dibunuh, namun rahmat-Mu (dan kemurnian anugerah itu) tetap terjaga.”

Verse 20

भगवान्सर्वभूतानामादिकर्त्ता स्वयंप्रभुः । स्रष्टा च हव्यकव्यानामव्यक्तप्रकृतिः परः

Bhagavān adalah pelaku mula segala makhluk, bercahaya oleh diri-Nya sendiri dan merdeka. Ia pun Pencipta havya dan kavya—persembahan bagi para dewa dan para leluhur—Mahatinggi, dengan hakikat sebagai Prakṛti yang tak termanifest.

Verse 21

सर्वलोकहितं वाक्यं श्रुत्वा देवः प्रजापतिः । आश्वासयामास तदा सुशीतैर्वचनांबुभिः

Mendengar sabda yang membawa kebaikan bagi semua loka, Dewa Prajāpati pun menenteramkan mereka dengan ujaran laksana air sejuk yang menyejukkan hati.

Verse 22

अवश्यं त्रिदशानेन प्राप्तव्यं तपसः फलं । तपसोऽन्तेऽस्य भगवान्वधं विष्णुः करिष्यति

Sungguh, melalui dewa dari para Tiga Puluh Tiga ini, buah tapa pasti akan diperoleh; pada akhir pertapaannya, Bhagavān Viṣṇu akan mendatangkan kematiannya.

Verse 23

तच्छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं सर्वे पंकजजाननात् । स्वानि स्थानानि दिव्यानि विप्रजग्मुर्मुदान्विताः

Mendengar sabda itu dari yang berwajah teratai, semua dewa pun dipenuhi sukacita dan berangkat menuju kediaman ilahi masing-masing.

Verse 24

लब्धमात्रे वरे सोथ प्रजास्सर्वा अबाधत । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वरदानेन गर्वितः

Begitu memperoleh anugerah itu, ia segera menindas seluruh rakyat; raksasa Hiraṇyakaśipu pun membusung oleh kesombongan karena karunia tersebut.

Verse 25

आश्रमेषु महाभागान्मुनीन्वै शंसितव्रतान् । सत्यधर्मपरान्दान्तान्धर्षयामास दानवः

Di pertapaan-pertapaan, sang dānava mengganggu para muni mulia—yang termasyhur akan laku-vrata, teguh pada satya dan dharma, serta berpengendalian diri.

Verse 26

देवांस्त्रिभुवनस्थांश्च पराजित्य महासुरः । त्रैलोक्यं वशमानीय स्वर्गे वसति दानवः

Setelah menaklukkan para dewa yang berdiam di tiga dunia, asura agung itu menundukkan Triloka ke dalam kuasanya, dan sang dānava pun tinggal di surga.

Verse 27

यदा वरमदोत्सिक्तश्चोदितः कालधर्मिणा । यज्ञियानकरोद्दैत्यानयज्ञीयांश्च दैवतान्

Ketika ia mabuk oleh kesombongan anugerah boonnya, dan digerakkan oleh dharma yang ditetapkan oleh Kala (Waktu), ia menjadikan para Dāitya layak bagi yajña dan membuat para Deva tidak layak bagi yajña.

Verse 28

तथा दैत्याश्च साध्याश्च विश्वे च वसवस्तथा । रुद्रा देवगणा यक्षा देवद्विजमहर्षयः

Demikian pula para Daitya dan Sādhya, para Viśvedevas dan para Vasu; para Rudra, rombongan para dewa, para Yakṣa, serta para resi kelahiran ilahi dan maharsi pun (disebutkan/ada).

Verse 29

शरण्यं शरणं विष्णुमुपतस्थुर्महाबलम् । देवदेवं यज्ञमयं वासुदेवं सनातनम्

Mereka pun mendekati Viṣṇu yang mahaperkasa—perlindungan bagi yang berlindung dan naungan tertinggi—Vāsudeva yang abadi, Deva dari para Deva, perwujudan yajña itu sendiri.

Verse 30

देवा ऊचुः । नारायण महाभाग देवास्त्वां शरणं गताः । त्रायस्व जहि दैत्येंद्रं हिरण्यकशिपुं प्रभो

Para dewa berkata: “Wahai Nārāyaṇa yang mulia, kami para Deva berlindung padamu. Selamatkanlah kami, wahai Prabhu—binasakanlah raja para daitya, Hiraṇyakaśipu.”

Verse 31

त्वं हि नः परमोदाता त्वं हि नः परमो गुरुः । त्वं हि नः परमो देवो ब्रह्मादीनां सुरोत्तमः

Sungguh Engkaulah pemberi anugerah tertinggi bagi kami; sungguh Engkaulah guru tertinggi kami. Sungguh Engkaulah Dewa Yang Mahatinggi—yang paling utama di antara para dewa, bahkan di antara Brahmā dan lainnya.

Verse 32

विष्णुरुवाच । भयं त्यजद्ध्वममरा अभयं वो ददाम्यहम् । तथैव त्रिदिवं देवाः प्रतिपद्यत माचिरम्

Viṣṇu bersabda: “Wahai para amara (yang abadi), tinggalkanlah rasa takut; Aku menganugerahkan kepadamu abhaya, ketakutan lenyap. Maka, wahai para dewa, segeralah—rebut kembali Tri-diva, surga tiga alam, tanpa berlambat.”

Verse 33

एनं हि सगणं दैत्यं वरदानेन गर्वितम् । अवध्यममरेंद्राणां दानवेंद्रं निहन्म्यहम्

Sungguh, Aku akan membinasakan Daitya ini beserta para pengikutnya—penguasa Dānava yang congkak karena anugerah boonnya, yang bahkan oleh para raja dewa pun dianggap tak terkalahkan.

Verse 34

एवमुक्त्वा तु भगवान्विश्वपो विष्णुरव्ययः । हिरण्यकशिपुस्थानं जगाम हरिरीश्वरः

Setelah berkata demikian, Bhagavān Viṣṇu—pelindung alam semesta, Yang Tak Binasa—Hari, Sang Īśvara Tertinggi, berangkat menuju kediaman Hiraṇyakaśipu.

Verse 35

तेजसा भास्काराकारः शशीकांत्येव चापरः । नरस्य कृत्वार्धतनुं सिंहस्यार्द्धतनुं तथा

Dalam kemilau-Nya Ia mengambil rupa laksana Matahari, dan pada sisi lain Ia bersinar bagaikan cahaya Bulan; Ia membentuk setengah tubuh sebagai manusia, dan demikian pula setengah tubuh sebagai singa.

Verse 36

नारसिंहेन वपुषा पाणिं संगृह्य पाणिना । ततो ददर्श विस्तीर्णां दिव्यां रम्यां मनोरमाम्

Dengan mengambil wujud Narasiṁha, ia menggenggam tangannya dengan tangan sendiri; lalu ia memandang suatu pemandangan yang luas, ilahi, memesona, dan amat menyejukkan hati.

Verse 37

सर्वकामयुतां शुभ्रां हिरण्यकशिपोः सभाम् । विस्तीर्णां योजनशतं शतमध्यर्द्धमायताम्

Balairung Hiraṇyakaśipu yang cemerlang dan bercahaya—dipenuhi segala kenikmatan yang diingini—lebarnya seratus yojana dan panjangnya seratus lima puluh yojana.

Verse 38

वैहायसीं कामगमां पंचयोजनमुच्छ्रिताम् । जराशोकक्षमापेतां निष्प्रकम्प्यां शिवां सुखाम्

Ia bersifat angkasa dan bergerak menurut kehendak, menjulang setinggi lima yojana; bebas dari tua, duka, dan letih—teguh tak terguncang, membawa keberkahan, dan penuh kebahagiaan.

Verse 39

वेश्मासनवतीं रम्यां ज्वलंतीमिव तेजसा । अंतःसलिलसंयुक्तां विहितां विश्वकर्मणा

Bangunan yang elok itu lengkap dengan istana dan singgasana, seakan menyala oleh cahaya; di dalamnya tersedia air, dan semuanya ditata oleh Viśvakarmā.

Verse 40

दिव्यवर्णमयैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युताम् । नीलपीतासितश्यामैः श्वेतैर्लोहितकैरपि

Ia dihiasi pepohonan berwarna ilahi, yang menghadiahkan buah dan bunga—ada yang biru, kuning, hitam, gelap kehitaman, putih, dan juga merah.

Verse 41

अवदातैस्तथा गुल्मै रक्तमंजरिधारिभिः । सिताभ्रघनसंकाशां प्लवंतीं च ददर्श सः

Lalu ia memandangnya, dikelilingi semak-semak putih cemerlang yang memanggul gugusan bunga merah; ia tampak laksana gumpalan awan putih yang pekat, seakan-akan melayang mengapung.

Verse 42

रश्मिमती स्वभावेन दिव्यगंधमनोरमा । सुसुखा न च दुःखा सा न शीता न च घर्मदा

Menurut kodratnya sendiri, Raśmimatī memesona dengan keharuman ilahi. Ia amat menenteramkan—tidak membawa duka, tidak dingin, dan tidak pula memberi panas.

Verse 43

न क्षुत्पिपासे ग्लानिं वा प्राप्यतां प्राप्नुवंति ते । नानरूपैरुपकृता सुचित्रैश्च सुभास्वरैः

Mereka tidak tersiksa oleh lapar dan dahaga, dan tidak pula jatuh dalam letih. Mereka dipelihara dengan berbagai cara, melalui tatanan yang menakjubkan, indah beraneka, dan bercahaya.

Verse 44

अतिचंद्रातिसूर्याति शिखिकान्ति स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भासयंती विभासुरा

Mengatasi sinar bulan bahkan matahari, berkilau laksana nyala api dan bercahaya dari dirinya sendiri, ia bersinar di punggung surga—gemilang, menerangi sekelilingnya.

Verse 45

सर्वे चकाशिरे तस्यां मुदिताश्चैव मानुषाः । रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यभोज्यान्नमुत्तमं

Di tempat itu semua insan bersinar oleh sukacita; dan tersedia makanan utama berlimpah—penuh rasa, dengan hidangan dan santapan yang mulia.

Verse 46

पुण्यगंधास्रजश्चापि नित्यकालफला द्रुमाः । उष्णे शीतानि तोयानि शीते चोष्णानि संति वै

Di sana ada pula untaian bunga beraroma suci, dan pepohonan yang berbuah pada setiap musim. Saat panas, airnya sejuk; dan saat dingin, air itu sungguh hangat.

Verse 47

पुष्पिताग्रान्महाशाखान्प्रवालांकुरधारिणः । लतावितानसंछन्नान्कल्पानैक्षिष्ठ स प्रभुः

Sang Prabhu memandang pohon-pohon Kalpavṛkṣa—bercabang besar, pucuknya bermekaran, membawa tunas lembut dan kuncup daun baru, serta tertudungi kanopi sulur-sulur merambat.

Verse 48

गंधवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । तानि शीतानि चोष्णानि तत्रतत्र सरांसि च

Di sana ada bunga-bunga harum dan buah-buahan yang sarat sari. Dan di berbagai tempat terdapat telaga—sebagian sejuk dan sebagian hangat.

Verse 49

अपश्यद्भूपतीर्थानि सभायां तस्य स प्रभुः । नलिनैः पुंडरीकैश्च शतपत्रैः सुगंधिभिः

Sang Prabhu menyaksikan tīrtha-tīrtha agung bak kerajaan di balairung-Nya, dihias teratai biru, teratai putih, dan bunga seratus kelopak yang semerbak.

Verse 50

रक्तैः कुवलयैश्चैव कल्हारैरुत्पलैस्तथा । नानाश्चर्यसमोपेतैः पुष्पैरन्यैश्च सुप्रियैः

Di sana ada teratai kuvalaya yang merah, juga teratai kalhāra dan utpala; serta bunga-bunga lain yang amat elok, dipenuhi aneka keajaiban sifatnya.

Verse 51

कारंडवैश्चक्रवाकैः सारसैः कुररैरपि । विमलस्फटिकाभानि पांडुरच्छदनैर्द्विजैः

Dengan burung karandava, cakravaka, sarasa, bahkan kurara—burung-burung berbuluh pucat itu—pemandangan tampak laksana kristal yang suci tanpa noda.

Verse 52

बहुहंसोपगीतानि सारसानां रुतानि च । गंधयुक्ता लतास्तत्र पुष्पमंजरिधारिणीः

Di sana banyak angsa melantunkan nyanyian merdu, dan seruan burung sarasa pun terdengar; sulur-sulur harum hadir, memanggul rangkaian kuntum bunga.

Verse 53

दृष्टवान्भगवान्हृष्टः खदिरान्वेतसार्जुनान् । चूतानिम्बानागवृक्षाः कदंबा बकुला धवाः

Melihat semuanya, Bhagavān pun bersukacita—pohon khadira, vetasa dan arjuna; pohon mangga dan nimba; nāga-vṛkṣa, serta kadamba, bakula, dan dhava.

Verse 54

प्रियंगवः पाटलाख्याः शाल्मल्यस्स हरिद्रवाः । शालास्तालास्तमालाश्च चंपकाश्च मनोरमाः

Di sana ada pohon priyaṅgu, yang disebut pāṭala, śālmali dan haridrava; juga pohon śāla, tāla, tamāla, serta campaka yang menawan hati.

Verse 55

तथैवान्ये व्यराजंत सभायां पुष्पिता द्रुमाः । एलाक कुभकंकोल लवली कर्णपूरकाः

Demikian pula, di balairung pertemuan, pohon-pohon berbunga lainnya bersinar elok—ela (kapulaga), kubhaka, kaṅkola, lavalī, dan karṇapūraka.

Verse 56

मधुकाः कोविदाराश्च बहुतालसमुच्छ्रयाः । अंजनाशोकपर्णासा बहवश्चित्रका द्रुमाः

Di sana tumbuh pohon madhūka dan kovidāra, serta banyak pohon palem yang menjulang tinggi; demikian pula pohon aṃjanā, pohon aśoka berdaun lebat, dan banyak pepohonan lain yang beraneka ragam.

Verse 57

वरुणाश्च पलाशाश्चा पनसास्सह चंदनैः । नीलास्सुमनसश्चैव नीपाश्चाश्वत्थतिंदुकाः

Di sana ada pohon varuṇa, pohon palāśa, dan pohon panasa (nangka) bersama cendana; juga pohon nīla berbunga biru, pohon sumanasa yang harum, serta nīpa, aśvattha (pohon ara suci), dan tinduka.

Verse 58

पारिजाताश्च तरवो मल्लिका भद्रदारवः । अटरूषाः पीलूकाश्च तथा चैवैलवालुकाः

Di sana juga ada pepohonan pārijāta, bunga melati (mallikā), dan pohon kayu mulia (bhadradārava); ada pula tanaman aṭarūṣā, pohon pīlū, serta hamparan tanah berpasir di wilayah Ilvala.

Verse 59

मंदारकाः कुरवका पुन्नागाः कुटजास्तथा । रक्ताः कुरवकाश्चैव नीलाश्चागरुभिः सह

Di sana ada pohon mandāra, tanaman kuravaka, pohon punnāga, dan kuṭaja pula; juga kuravaka merah, bunga-bunga biru, beserta agaru (kayu gaharu) yang semerbak.

Verse 60

किंशुकाश्चैव भव्याश्च दाडिमा बीजपूरकाः । कालेयका दुकूलाश्च हिंगवस्तैलवर्त्तिकाः

Di sana juga ada pohon kiṁśuka, tumbuhan bhavya, buah delima (dāḍima), dan bijapūraka (sitron); demikian pula wewangian kāleyaka, kain halus dukūla, hing (asafoetida), serta sumbu-sumbu minyak untuk pelita.

Verse 61

खर्जूरा नालिकेराश्च हरीतक मधूककाः । सप्तपर्णाश्च बिल्वाश्च सयावाश्च शरावताः

Pohon kurma dan pohon kelapa; pohon harītakī dan madhūka; pohon saptaparṇa dan bilva; beserta sayāva dan śarāvatā—semuanya disebutkan satu per satu.

Verse 62

असनाश्च तमालाश्च नानागुल्मसमावृताः । लताश्च विविधाकाराः पुष्पपत्रफलोपगाः

Di sana ada pohon asana dan pohon tamāla, dikelilingi aneka semak belukar; dan ada pula sulur-sulur beraneka rupa, yang membawa bunga, daun, dan buah.

Verse 63

एते चान्ये च बहवस्तत्र काननजा द्रुमाः । नानापुष्पफलोपेता व्यराजंत समंततः

Pohon-pohon ini dan banyak lagi pepohonan yang lahir dari rimba ada di sana; dipenuhi aneka bunga dan buah, mereka memancarkan keindahan ke segala penjuru.

Verse 64

चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः । पुष्पितान्पुष्पिताग्रांश्च संपतंति महाद्रुमान्

Burung cakora, burung śatapatra, serta kukila dan śārikā yang mabuk keriangan, menukik ke pohon-pohon besar—pohon yang sedang mekar penuh, dengan pucuk-pucuk berbunga.

Verse 65

रक्तपीतारुणास्तत्र पादपाग्रगताः खगाः । परस्परमवैक्षंत प्रहृष्टा जीवजीविकाः

Di sana burung-burung berwarna merah, kuning, dan jingga kecokelatan bertengger di pucuk pepohonan; dengan sukacita, hidup dari rezekinya sendiri, mereka saling memandang.

Verse 66

तस्यां सभायां दैत्येंद्रो हिरण्यकशिपुस्तदा । आसीन आसने चित्रे दशनल्वे प्रमाणतः

Di balairung itu, raja para Daitya, Hiraṇyakaśipu, saat itu duduk di singgasana yang indah dan berhias, berukuran sepuluh hasta menurut ukuran yang ditetapkan.

Verse 67

दिवाकरनिभे दिव्ये दिव्यास्तरणसंस्तृते । हिरण्यकशिपुर्दैत्य आस्ते ज्वलितकुंडलः

Di balai ilahi itu, yang bercahaya laksana matahari dan terhampar kain-kain surgawi, Daitya Hiraṇyakaśipu duduk; anting-antingnya menyala oleh kemilau keagungan.

Verse 68

उपचेरुर्महादैत्या हिरण्यकशिपुं तदा । दिव्यतालानि गीतानि जगुर्गंधर्वसत्तमाः

Kemudian para Daitya yang perkasa menghampiri dan melayani Hiraṇyakaśipu; sementara para Gandharva terunggul melantunkan nyanyian surgawi berirama ilahi.

Verse 69

विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचेति च पूजिता । दिव्याथ सौरभेयी च समीची पुंजिकस्थला

Viśvācī, Sahajanyā, dan Pramlocā yang dimuliakan; demikian pula Divyā, Saurabheyī, Samīcī, serta Puñjikasthalā.

Verse 70

मिश्रकेशी च रंभा च चित्रभा श्रुतिविभ्रमा । चारुनेत्रा घृताची च मेनका चोर्वशी तथा

Miśrakeśī dan Rambhā, Citrabhā dan Śrutivibhramā; Cārunetrā dan Ghṛtācī, serta Menakā dan Urvaśī pula.

Verse 71

एतास्सहस्रशश्चान्या नृत्यगीतविशारदाः । उपातिष्ठंत राजानं हिरण्यकशिपुं प्रभुम्

Dan ribuan wanita lainnya, mahir dalam tari dan nyanyian, hadir melayani raja—Hiraṇyakaśipu, sang penguasa.

Verse 72

उपासते दितेः पुत्राः सर्वे लब्धवरास्तथा । बलिर्विरोचनस्तत्र नरकः पृथिवीसुतः

Semua putra Diti memuja dia, karena mereka pun telah memperoleh anugerah; di sana disebut pula Bali, Virocana, dan Naraka, putra Bumi.

Verse 73

प्रह्लादो विप्रचित्तिश्च गविष्ठश्च महासुरः । सुरहन्ता दुःखकर्ता समनास्सुमतिस्तथा

Prahlāda, Vipracitti, dan Gaviṣṭha—asura agung itu—serta Surahantā, Duḥkhakartā, juga Samanā dan Sumati, semuanya disebut hadir.

Verse 74

घटोदरो महापार्श्वः क्रथनः पिठरस्तथा । विश्वरूपस्वरूपश्च विश्वकायो महाबलः

Dia adalah Ghaṭodara, Mahāpārśva yang bersisi lebar, Krathana dan Piṭhara; pada hakikatnya ia berwujud semesta, bertubuh kosmis, dan berdaya besar.

Verse 75

दशग्रीवश्च वाली च मेघवासा महासुरः । घटाभो विटरूपश्च ज्वलनश्चेंद्रतापनः

Daśagrīva (Rāvaṇa), Vālī, Meghavāsā sang asura agung, Ghaṭābha, Viṭarūpa, Jvalana, dan Indratāpana—semuanya disebut namanya.

Verse 76

दैत्यदानवसंघास्ते सर्वे ज्वलितकुंडलाः । स्रग्विणो वर्मिणः सर्वे सर्वे च चरितव्रताः

Pasukan para Daitya dan Dānava itu semuanya mengenakan anting yang menyala; semuanya berkalung bunga, berzirah, dan teguh dalam laku-vrata yang telah mereka ikrarkan.

Verse 77

सर्वे लब्धवराः शूरास्सर्वे विहितमृत्यवः । एते चान्ये च बहवो हिरण्यकशिपुं प्रभुम्

Semuanya pahlawan perkasa yang telah memperoleh anugerah; kematian mereka pun terikat pada syarat yang telah ditetapkan. Mereka ini dan banyak yang lain berbakti kepada tuan mereka, Hiraṇyakaśipu.

Verse 78

उपासते महात्मानं सर्वे दिव्यपरिच्छदाः । विमानैर्विविधाकारैर्भ्राजमानैरिवाग्निभिः

Dengan busana dan perhiasan ilahi, mereka semua memuja sang mahātmā; datang menaiki vimāna beraneka rupa, menyala cemerlang laksana api.

Verse 79

महेन्द्रवपुषः सर्वे विचित्रांगदबाहवः । भूषितांगा दितेः पुत्रास्तमुपासत सर्वतः

Semua putra Diti berwujud laksana Mahendra; lengan mereka berhias kelat bahu yang menakjubkan dan tubuhnya penuh perhiasan—mereka memuja dia dari segala penjuru.

Verse 80

ऐश्वर्यं दैत्यसिंहस्य यथा तस्य महात्मनः । न श्रुतं नैव दृष्टं च कस्यापि भुवनत्रये

Demikianlah keagungan sang mahātmā, “singa di antara Daitya”, sehingga di tiga dunia tiada seorang pun pernah mendengar, apalagi menyaksikan, yang sebanding dengannya.

Verse 81

रजतकनकचित्रवेदिकायां परिकृतरत्नविचित्रवीथिकायाम् । स ददर्श मृगाधिपः सभायां सुरुचिर जालगवाक्षशोभितायाम्

Di balairung itu, yang panggung-panggungnya dihias tatahan perak dan emas, dan lorong-lorongnya dipermuliakan permata yang beraneka ragam, sang raja segala satwa (singa) menyaksikan ruang sidang yang amat elok, diperindah jendela-jendela berjeruji ukiran.

Verse 82

कनकवलयहारभूषितांगं दितितनयं स मृगाधिपो ददर्श । दिवसकरकरप्रभं ज्वलंतं दितिजसहस्रशतैर्निषेव्यमाणम्

Sang raja satwa (singa) melihat putra Diti: tubuhnya berhias gelang dan kalung emas; menyala dengan cahaya laksana sinar matahari, dan dilayani oleh ratusan prajurit Dānava.

Verse 83

ततो दृष्ट्वा महाभागं कालचक्रमिवागतम् । नारसिंहवपुश्छन्नं भस्मच्छन्नमिवानलम्

Kemudian, melihat Yang Mahamulia itu—seakan roda Kala (Waktu) sendiri telah tampil—terselubung dalam wujud Narasiṃha, bagaikan api yang tertutup abu.

Verse 84

हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादो नाम वीर्यवान् । दिव्येन वपुषा सिंहमपश्यद्देवमागतम्

Prahlāda, putra Hiraṇyakaśipu yang gagah perkasa, menyaksikan Sang Dewa yang datang dalam rupa singa, berwujud ilahi.

Verse 85

तं दृष्ट्वा रुक्मशैलाभमपूर्वां तनुमाश्रितम् । विस्मिता दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपुश्च सः

Melihat Dia—yang mengenakan wujud yang belum pernah ada, laksana gunung emas—semua Dānava tertegun, demikian pula Hiraṇyakaśipu.

Verse 86

प्रह्लाद उवाच । महाराज महाबाहो दैत्यानामादिसंभव । न श्रुतं नैव मे दृष्टं नारसिंहमिदं वपुः

Prahlāda berkata: Wahai Maharaja, wahai yang berlengan perkasa, asal-mula para Daitya—tak pernah aku dengar, dan tak pernah pula kulihat, wujud Narasiṃha ini.

Verse 87

अव्यक्तं परमं दिव्यं किमिदं रूपमागतम् । दैत्यांतकरणं घोरं शंसतीव मनो मम

Tak termanifest, Mahatinggi, dan ilahi—wujud apakah yang kini menjelma? Hatiku seakan menubuatkan daya mengerikan yang akan mengakhiri para Daitya.

Verse 88

अस्य देवाः शरीरस्थाः सागराः सरितस्तथा । हिमवान्पारियात्रश्च ये चान्ये कुलपर्वताः

Di dalam tubuh-Nya bersemayam para dewa, juga samudra dan sungai-sungai; demikian pula Himavān, Pāriyātra, dan gunung-gunung leluhur lainnya.

Verse 89

चंद्रमास्सहनक्षत्रैरादित्या रश्मिभिः सह । धनदो वरुणश्चैव यमः शक्रः शचीपतिः

Sang Candra beserta gugus bintang, dan para Āditya bersama sinar-sinarnya; Kubera sang Dhanada, Varuṇa, Yama, dan Śakra—Indra, suami Śacī—(semuanya hadir).

Verse 90

मरुतो देवगंधर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । नागा यक्षाः पिशाचाश्च राक्षसा भीमविक्रमाः

Para Marut, Gandharva ilahi, dan para Ṛṣi yang kaya tapa; juga Nāga, Yakṣa, Piśāca, serta Rākṣasa yang berdaya gentar (semuanya ada).

Verse 91

ब्रह्मा देवाः पशुपतिर्ललाटस्था भ्रमंति हि । स्थावराणि च सर्वाणि जंगमानि तथैव च

Sungguh, Brahmā, para dewa, dan Paśupati—yang bersemayam di dahi—senantiasa berkelana; demikian pula semua makhluk, yang tak bergerak maupun yang bergerak.

Verse 92

भवांश्च सहितोस्माभिः सर्वैर्दैत्यगणैर्वृतः । विमानशतसंकीर्णा सर्वा या भवतः सभा

Engkau pun bersama kami, dikelilingi oleh seluruh rombongan Daitya; dan seluruh balairung sidangmu penuh sesak oleh ratusan vimāna (kereta udara).

Verse 93

सर्वं त्रिभुवनं राजन्लोकधर्मश्च शाश्वतः । दृश्यते नरसिंहेस्मिंस्तथेदं निखिलं जगत्

Wahai Raja, seluruh tiga dunia dan dharma abadi bagi segala loka tampak dalam Narasiṁha ini; demikian pula seluruh jagat raya ini.

Verse 94

प्रजापतिश्चात्र मनुर्महात्मा ग्रहाश्च योगाश्च मही नभश्च । उत्पातकालश्च धृतिर्मतिश्च रतिश्च सत्यं च तपो दमश्च

Di sini pun ada Prajāpati dan Manu yang berhati agung; para planet dan yoga; bumi dan langit; masa pertanda-pertanda; keteguhan dan kecerdasan; cinta; kebenaran; tapa dan pengendalian diri.

Verse 95

सनत्कुमारश्च महानुभावो विश्वे च देवा ॠषयश्च सर्वे । क्रोधश्च कामश्च तथैव हर्षो दर्पश्च मोहः पितरश्च सर्वे

Sanatkumāra yang mulia, para Viśvedevas, dan semua resi; demikian pula amarah, hasrat, dan sukacita; kesombongan dan delusi; serta semua Pitṛ (leluhur)—semuanya tercakup di sini.

Verse 96

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुः प्रभुः । उवाच दानवान्सर्वान्गणांश्च सगणाधिपः

Setelah mendengar sabda Prahlāda, penguasa Hiraṇyakaśipu pun bersabda kepada seluruh kaum Dānava dan bala yang berhimpun, beserta para pemimpinnya.

Verse 97

मृगेंद्रो गृह्यतामेष अपूर्वां तनुमास्थितः । यदि वा संशयः कश्चिद्वध्यतां वनगोचरः

“Tangkaplah sang mṛgendra, raja segala satwa; ia mengenakan wujud yang belum pernah ada. Atau bila masih ada keraguan, bunuhlah pengembara rimba ini.”

Verse 98

ते दानवगणास्सर्वे मृगेंद्रं भीमविक्रमम् । परिक्षिपंतो मुदितास्त्रासयामासुरोजसा

Seluruh pasukan Dānava itu, bersukacita, mengepung sang mṛgendra-si singa yang berani dahsyat; dengan kekuatan mereka berusaha menakut-nakutinya.

Verse 99

सिंहनादं विमुच्याथ नरसिंहो महाबलः । बभंज तां सभां सर्वां व्यादितास्य इवांतकः

Kemudian Narasiṃha yang mahaperkasa, setelah melepaskan auman singa, menghancurkan seluruh balairung itu—laksana Antaka, Sang Maut, dengan mulut menganga.

Verse 100

सभायां भज्यमानायां हिरण्यकशिपुः स्वयम् । चिक्षेपास्त्राणि सिंहस्य रोषव्याकुललोचनः

Ketika balairung itu sedang hancur, Hiraṇyakaśipu sendiri—matanya gelisah oleh amarah—melemparkan senjata-senjata ke arah Sang Singa.

Verse 101

सर्वास्त्राणामथ श्रेष्ठं दंडमस्त्रं सुदारुणम् । कालचक्रं तथा घोरं विष्णुचक्रं तथापरं

Kemudian ia menjelaskan senjata yang paling utama di antara semua: senjata Daṇḍa yang amat dahsyat; Cakra Kala yang mengerikan; serta Cakra Viṣṇu yang tertinggi.

Verse 102

पैतामहं महात्युग्रं त्रैलोक्यनिर्मितं महत् । विचित्रामशनिं चैव शुष्काद्रं चाशनिद्वयम्

‘Aku menyaksikan Paitāmaha—senjata Brahmā yang amat garang dan perkasa, luas dan dibentuk bagi tiga dunia—bersama halilintar ajaib (aśani), “Gunung Kering”, dan sepasang halilintar.’

Verse 103

रौद्रं तथोग्रशूलं च कंकालं मुसलं तथा । अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ब्राह्ममस्त्रं तथैव च

“Ada pula senjata Raudra, Ugraśūla (trisula yang garang), Kaṅkāla, Musala (gada), serta senjata bernama Brahmaśiras; dan juga senjata Brāhma.”

Verse 104

नारायणास्त्रमैंद्रं च आग्नेयं शैशिरं तथा । वायव्यं मथनं चैव कपालमथ किंकरम्

Ada senjata Nārāyaṇa, senjata Indra, senjata Agni, demikian pula Śaiśira; senjata Vāyu, senjata Mathana (pengaduk), juga senjata Kapāla, dan senjata Kiṅkara pula.

Verse 105

तथा प्रतिहतां शक्तिं क्रौंचमस्त्रं तथैव च । मोहनं शोषणं चैव संतापनविलापने

Demikian pula peluru Śakti yang terpental/terhalau, dan senjata Krauñca; lalu mantra Mohana (pembius/penyesat), Śoṣaṇa (pengering), serta kekuatan Santāpana dan Vilāpana (yang menimbulkan derita dan ratap).

Verse 106

कंपनं शातनं चैव महास्त्रं चैव रोधनम् । कालमुद्गरमक्षोभ्यं तापनं च महाबलम्

“Kampana” (Penggetar), “Śātana” (Penghancur), “Mahāstra” (Senjata Agung), dan “Rodhana” (Penghalang); “Kālamudgara” (Gada Waktu), “Akṣobhya” (Tak Tergoyahkan), “Tāpana” (Pembakar)—semuanya berdaya maha-kuat.

Verse 107

संवर्तनं मोहनं च तथा मायाधरं वरम् । गान्धर्वमस्त्रं दयितमसिरत्नं च नंदकम्

(Ia pun mengangkat) “Saṃvartana”, “Mohana”, dan “Māyādhara” yang utama; senjata “Gāndharva” yang terkasih, serta pedang laksana permata, “Nandaka”.

Verse 108

प्रस्वापनं प्रमथनं वारुणं चास्त्रमुत्तमम् । अस्त्रं पाशुपतं चैव यस्या प्रतिहता गतिः

Senjata “Prasvāpana” (penidur), “Pramathana” (penghancur), senjata “Vāruṇa” yang utama, bahkan senjata “Pāśupata”—terhadapnya, laju senjata-senjata itu tertahan dan menjadi tak berdaya.

Verse 109

एतान्यस्त्राणि दिव्यानि हिरण्यकशिपुस्तदा । असृजन्नरसिंहस्य दीप्तस्याग्नेरिवाहुतिम्

Lalu Hiraṇyakaśipu melemparkan senjata-senjata surgawi itu kepada Narasiṃha—bagaikan persembahan yang dijatuhkan ke dalam api yang menyala-nyala.

Verse 110

अस्त्रैः प्रज्वलितैः सिंहमावृणोदसुरोत्तमः । विवस्वान्घर्मसमये हिमवंतमिवांशुभिः

Dengan senjata-senjata yang menyala, yang terunggul di antara para asura menyelubungi Sang Singa, laksana Matahari pada musim panas menutupi Himavat dengan sinarnya.

Verse 111

स ह्यमर्षानिलोद्भूतो दैत्यानां सैन्यसागरः । क्षणेनाप्लावयत्सर्वं मैनाकमिव सागरः

Laksana samudra, bala tentara para Daitya—lahir dari angin amarah—seketika menenggelamkan segalanya, bagaikan lautan meliputi Gunung Maināka.

Verse 112

प्रासैः पाशैश्च खड्गैश्च गदाभिर्मुसलैस्तथा । वज्रैरशनिभिश्चैव बहुशाखैर्महाद्रुमैः

Dengan tombak, jerat dan pedang; dengan gada dan pentung; dengan vajra dan kilat; serta dengan pohon-pohon raksasa yang bercabang banyak.

Verse 113

मुद्गरैः कूटपाशैश्च शिलोलूखलपर्वतैः । शतघ्नीभिश्च दीप्ताभिर्दंडैरपि सुदारुणैः

Dengan palu gada, jerat-jerat licik dan perangkap; dengan batu, lesung dan gunung; dengan senjata śataghnī yang menyala, serta tongkat-tongkat yang amat kejam.

Verse 114

ते दानवाः पाशगृहीतहस्ता महेंद्रतुल्याशनितुल्य वेगाः । समंततोभ्युद्यतबाहुकायाः स्थिताः सशीर्षा इव नागपोताः

Para Dānava itu, dengan jerat tergenggam di tangan—perkasa laksana Mahendra dan secepat vajra—berdiri di segala penjuru dengan lengan terangkat, bagaikan anak naga menegakkan tudungnya.

Verse 115

सुवर्णमालाकुलभूषितांगाः सुतीक्ष्णदंष्ट्राकुलवक्त्रगर्ताः । स्फुरत्प्रभास्ते च सशृंगदेहाश्चीनांशुका भांति यथैव हंसाः

Seluruh tubuh mereka berhias untaian emas; wajah-wajahnya dipenuhi taring yang amat tajam; mereka berkilau dengan cahaya yang bergetar. Bertubuh bertanduk dan berselimut sutra Tiongkok, mereka tampak laksana angsa- angsa suci.

Verse 116

सोसृजद्दानवो मायामग्निं वायुं समीरितम् । तमिंद्रस्तोयदैः सार्धं सहस्राक्षो महाद्युतिः

Lalu Dānava melepaskan daya māyā, mengobarkan api dan menggerakkan angin. Indra yang bermata seribu, bercahaya agung, menghadapinya bersama awan pembawa hujan.

Verse 117

महता तोयवर्षेण शमयमास पावकम् । तस्यां प्रतिहतायां तु मायायां युधि दानवः

Dengan hujan deras yang besar, ia memadamkan api. Namun ketika māyā itu dipatahkan dalam pertempuran, Dānava pun kemudian…

Verse 118

असृजद्घोरसंकाशं तमस्तीव्रं समंततः । तमसा संवृते लोके दैत्येष्वात्तायुधेषु च

Ia melepaskan kegelapan pekat yang mengerikan ke segala penjuru. Ketika dunia terselubung oleh tamas itu, para Daitya pun berdiri dengan senjata terangkat.

Verse 119

स्वतेजसा परिवृतो दिवाकर इवोद्गतः । त्रिशिखां भ्रुकुटीमस्य ददृशुर्दानवा रणे

Diselubungi oleh sinarnya sendiri, ia bangkit laksana matahari terbit. Di medan laga, para Dānava melihat kerut alisnya bagaikan tiga puncak.

Verse 120

ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गंगां त्रिपथगामिव । ततः सर्वासु मायासु हतासु दितिनंदनाः

Ia menyaksikan Gaṅgā yang bersemayam di dahi, bertempat di Trikūṭa, laksana sungai yang mengalir melalui tiga jalan. Lalu, ketika semua māyā mereka dihancurkan, putra-putra Diti pun tewas.

Verse 121

हिरण्यकशिपुं दैत्या विषण्णाश्शरणं ययुः । ततः प्रज्वलितः क्रोधात्प्रदहन्निव तेजसा

Para Daitya yang putus asa pergi berlindung kepada Hiraṇyakaśipu. Lalu ia menyala oleh amarah, memancar dengan tejas seakan membakar segala sesuatu.

Verse 122

तस्मिन्क्रुद्धे तु दैत्येंद्रे तमोभूतमभूज्जगत् । आवहः प्रवहश्चैव विवहोथ समीरणः

Namun ketika raja para Daitya itu murka, seluruh jagat terselubung kegelapan; lalu angin Āvaha, Pravaha, Vivaha, dan Samīraṇa pun bangkit berhembus.

Verse 123

परावहस्संवहश्च उद्वहश्च महाबलः । तथा परिवहः श्रीमानुत्पातभयशंसिनः

Parāvaha, Saṁvaha, dan Udvaha—yang amat perkasa—serta Parivaha yang mulia, penanda pertanda ngeri dari bencana-bencana.

Verse 124

इत्येवं क्षुभिताः सप्त मरुतो गगनेचराः । ये ग्रहास्सर्वलोकस्य क्षये प्रादुर्भवंति हि

Demikianlah tujuh Marut yang bergolak itu, yang bergerak di angkasa—merekalah para ‘graha’, para penyergap—yang sungguh menampakkan diri pada saat pralaya, kehancuran semua loka.

Verse 125

ते सर्वे गगने हृष्टाव्यचरंश्च यथासुखम् । अयोगतश्चाप्यचरद्योगं निशि निशाचरः

Mereka semua, bersukacita, bergerak di langit sesuka hati. Dan sang niśācara, meski tanpa disiplin sejati, pada malam hari pun menjalankan semacam ‘yoga’.

Verse 126

सग्रहः सह नक्षत्रैस्तारापतिररिंदम । विवर्णतां च भगवान्गतो दिवि दिवाकरः

Bersama planet-planet dan gugus rasi, Sang Tārāpati Soma (Bulan)—wahai penakluk musuh—menjadi pucat; dan di surga, Bhagavān Divākara, Sang Surya yang mulia, pun kehilangan warnanya.

Verse 127

कृष्णः कबंधश्च तदा लक्ष्यते सुमहान्दिवि । असृजच्चासितां सूर्यो धूमवत्तां विभावसुः

Kemudian, di langit tampak suatu wujud raksasa yang hitam, tanpa kepala. Surya memancarkan kabut gelap laksana asap—menyala seperti api.

Verse 128

गगनस्थश्च भगवानभीक्ष्णं परिविष्यते । सप्तधूमनिभा घोराः सूर्यादि विसमुत्थिताः

Dan Bhagavān, yang bersemayam di angkasa, berulang kali dikepung. Dari Surya dan para penerang lainnya bangkit tujuh wujud mengerikan, serupa asap.

Verse 129

सोमस्य गगनस्थस्य ग्रहास्तिष्ठंति शृंङ्गगाः । वामे च दक्षिणे चैव स्थितौ शुक्रबृहस्पती

Ketika Soma (Bulan) bersemayam di langit, planet-planet berdiri pada tanduk-tanduknya; dan di sisi kiri serta kanan bertempat Śukra (Venus) dan Bṛhaspati (Jupiter).

Verse 130

शनैश्चरो लोहितांगो लोहितांगसमद्युतिः । समं समधिरोहंत सर्वे वै गगनेचराः

Śanaiścara (Saturnus) beranggota merah, berkilau dengan cahaya yang serupa kemerahan itu; dan semua pengembara langit (planet-planet) itu pun bangkit bersama-sama di angkasa.

Verse 131

शृंगाणि शनकैर्घोरा युगांता वर्त्तन ग्रहाः । चंद्रमाश्च सनक्षत्रो ग्रहैः सह तमोनुदः

Pertanda-pertanda mengerikan bangkit perlahan; planet-planet yang menakutkan, penggerak putaran waktu pada akhir yuga, mulai beredar. Bulan pun, bersama gugus rasi bintang, berserta planet-planet, menjadi penghalau kegelapan.

Verse 132

चराचरविनाशाय रोहिणीं नाभ्यनंदत । गृहीतो राहुणा चन्द्र उल्काभिरभिहन्यते

Demi kebinasaan segala yang bergerak dan tak bergerak, Rohiṇī tidak bersukacita. Bulan, yang dicengkeram Rāhu, dihantam oleh meteor-meteor yang jatuh.

Verse 133

उल्काः प्रज्वलिताश्चंद्रे व्यचरंत यथासुखम् । देवानामधिपो देवः सोप्यवर्षत शोणितम्

Meteor-meteor yang menyala berkeliaran mengitari Bulan sesuka hati; dan bahkan dewa, penguasa para dewa, menurunkan hujan darah.

Verse 134

अपतद्गगनादुल्का विद्युद्रूपा महास्वना । अकाले च द्रुमास्सर्वे पुष्प्यंति च फलंति च

Sebuah meteor jatuh dari langit, berwujud laksana kilat dan bergemuruh dahsyat. Dan di luar musim, semua pepohonan mulai berbunga dan berbuah.

Verse 135

लताश्च सफलाः सर्वा या आहुर्दैत्यनाशिकाः । फले फलान्यजायंत पुष्पे पुष्पं तथैव च

Dan semua sulur—yang disebut ‘pemusnah para Daitya’—menjadi sarat berbuah. Dari buah lahir buah-buah lagi, dan dari bunga pun timbul bunga-bunga demikian pula.

Verse 136

उन्मीलंति निमीलंति हसंति प्ररुदंति च । विक्रोशंति च गंभीरं धूमायंते ज्वलंति च

Mereka membuka dan memejamkan mata; mereka tertawa dan juga menangis. Mereka berseru dengan suara yang dalam; mereka mengepul seperti asap dan menyala berkobar.

Verse 137

प्रतिमास्सर्वदेवानां कथयंत्यो महद्भयम् । आरण्यैः सह संसृष्टा ग्राम्याश्च मृगपक्षिणः

Arca semua dewa menyatakan ketakutan yang besar; dan makhluk liar bercampur dengan yang jinak—binatang dan burung semuanya bersama.

Verse 138

चुक्रुशुर्भैरवं तत्र मृगयुद्ध उपस्थिते । नद्यश्च प्रतिकूलानि वहंति कलुषोदकाः

Di sana, ketika pertempuran para binatang mendekat, mereka menjerit dengan mengerikan; dan sungai-sungai mengalir berlawanan arah, membawa air yang keruh.

Verse 139

न प्राकाशंत च दिशो रक्तरेणुसमाकुलाः । वानस्पत्या न पूज्यंते पूजनार्हाः कथंचन

Penjuru-penjuru tidak lagi bercahaya, karena dipenuhi debu merah. Dan pepohonan—yang layak dipuja—tidak dihormati sedikit pun.

Verse 140

वायुवेगेन हन्यंते भज्यंते प्रणमंति च । तथा च सर्वभूतानां छाया न परिवर्त्तते

Dihantam oleh derasnya angin, segala sesuatu terpukul, pecah, dan dipaksa menunduk; namun bayangan semua makhluk tidak berubah.

Verse 141

अपरेण गते सूर्ये सलोकानां युगक्षये । तदा हिरण्यकशिपोर्दैत्यस्योपरिवेश्मनः

Ketika matahari telah bergerak ke arah barat dan tiba akhir yuga bagi segenap loka, maka di atas istana tinggi sang daitya Hiraṇyakaśipu (peristiwa itu pun terjadi).

Verse 142

भांडागारायुधागारे निविष्टमभवन्मधु । असुराणां विनाशाय सुराणां विजयाय च

Madhu memasuki gudang perbendaharaan dan persenjataan, demi kebinasaan para Asura dan demi kemenangan para Deva.

Verse 143

दृश्यंते विविधोत्पाता घोराघोरनिदर्शनाः । एते चान्ये च बहवो घोररूपाः समुत्थिताः

Berbagai macam pertanda tampak—mengerikan namun juga tidak mengerikan dalam isyaratnya. Ini dan banyak lagi yang lain, berwujud dahsyat, telah bangkit.

Verse 144

दैत्येंद्रस्य विनाशाय दृश्यंते रणशंसिनः । मेदिन्यां कंपमानायां दैत्येंद्रेण महात्मनः

Demi kebinasaan sang raja Daitya, pertanda-pertanda yang mengabarkan perang pun tampak; dan ketika penguasa Daitya yang agung itu maju, bumi sendiri bergetar.

Verse 145

महीधरा नागगणा निपेतुरमितौजसः । विषज्वालाकुलैर्वक्त्रैर्विमुंचंतो हुताशनम्

Pasukan ular perkasa, penyangga beban bumi dan berdaya tak terukur, jatuh tersungkur—menyemburkan api dari mulut yang dipenuhi nyala racun.

Verse 146

चतुःशीर्षाः पंचशीर्षाः सप्तशीर्षाश्च पन्नगाः । वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनंजयौ

Ada pula para nāga berkepala empat, berkepala lima, dan berkepala tujuh; dan di antara kaum nāga itu termasyhur Vāsuki, Takṣaka, juga Karkoṭaka serta Dhanaṃjaya.

Verse 147

एलामुखः कालियश्च महापद्मश्च वीर्यवान् । सहस्रशीर्षश्शुद्धांगो हेमतालध्वजः प्रभुः

Elāmukha, Kāliya, dan Mahāpadma yang perkasa; Sahasraśīrṣa yang bertubuh suci; serta sang penguasa Hematāladhvaja—itulah nama-nama yang disebut.

Verse 148

शेषोनंतो महानागो ह्यप्रकंप्यश्च कंपिताः । दीप्यंतेंतर्जलस्थानि पृथिवीविवराणि वै

Śeṣa, sang Mahānāga yang tak berujung—meski dirinya tak tergoyahkan—menimbulkan getaran; dan celah serta rongga di perut bumi, yang tempatnya berada di bawah air, sungguh menyala terang.

Verse 149

सप्तदैत्येंद्रकोपेन कंपितानि समंततः । नानातेजोधराश्चापि पातालतलचारिणः

Oleh murka tujuh raja Daitya, segala sesuatu di sekeliling terguncang; dan para penghuni dasar Pātāla pun—pembawa berbagai sinar api—ikut terombang-ambing dalam kekacauan.

Verse 150

पाताले सहसा क्षुब्धे दुष्प्रकंप्याः प्रकंपिताः । हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्तदा संस्पृष्टवान्महीम्

Ketika Pātāla tiba-tiba bergolak, bahkan yang sukar diguncangkan pun mulai bergetar. Pada saat itu, Daitya Hiraṇyakaśipu menyentuh dan menekan bumi.

Verse 151

संदष्टौष्ठपुटः क्रुद्धो वराह इव पूर्वजः । गंगा भागीरथी चैव कौशिकी सरयूरपि

Sang leluhur itu, murka dengan bibir terkatup rapat, tampak laksana Varāha; dan di sana pun ada sungai-sungai suci: Gaṅgā, Bhāgīrathī, Kauśikī, serta Sarayū.

Verse 152

यमुना चाथ कावेरी कृष्णवेणी च निम्नगा । तुंगभद्रा महावेगा नदी गोदावरी तथा

Yamunā, juga Kāverī, Kṛṣṇaveṇī dan sungai Nimnagā; Tuṅgabhadrā yang berarus dahsyat, serta sungai Godāvarī pula.

Verse 153

चर्मण्वती च सिंधुश्च तथा नदनदीपतिः । मेलकप्रभवश्चैव शोणो मणिनिभोदकः

Juga Carmanvatī dan Sindhu, demikian pula sang penguasa sungai dan anak-sungai; serta sungai yang lahir dari Melaka, dan Śoṇa yang airnya berkilau laksana permata.

Verse 154

नर्मदा च शुभस्रोतास्तथा वेत्रवती नदी । गोमती गोकुलाकीर्णा तथा पूर्वा सरस्वती

Ada pula Narmadā, Śubhasrotā, dan sungai Vetravatī; Gomati yang dipenuhi permukiman para gopāla di Gokula, serta Sarasvatī yang purba.

Verse 155

महाकालमहीचैव तमसा पुष्पवाहिनी । जंबूद्वीपं रत्नवच्च सर्वरत्नोपशोभितम्

Mahākāla dan Mahī, serta Tamasā, aliran yang membawa bunga; dan Jambūdvīpa bagaikan gundukan permata, dihiasi oleh segala jenis ratna yang mulia.

Verse 156

सुवर्णपुटकं चैव सुवर्णाकरमंडितम् । महानदश्च लौहित्यश्शैलः कांचनशोभितः

Dan ada pula Suvarṇapuṭaka, berhias tambang-tambang emas; serta sungai agung Mahānadā; dan gunung Lauhitya yang berkilau dengan sinar keemasan.

Verse 157

पत्तनं कोशकाराणां कशं च रजताकरम् । मगधाश्च महाग्रामाः पुण्ड्रा उग्रास्तथैव च

Ada pula kota para pembuat kepompong; dan Kaśa juga—tambang perak; serta negeri Magadha dengan desa-desa besarnya, demikian pula Puṇḍra dan Ugra.

Verse 158

स्रुघ्ना मल्ला विदेहाश्च मालवाः काशि कोसलाः । भवनं वैनतेयस्य दैत्येंद्रेणाभिकंपितम्

Srughna, Malla, Videha, Malava, Kāśī, dan Kosala—semua wilayah itu diguncang oleh raja para Daitya; demikian pula kediaman Vainateya turut bergetar.

Verse 159

कैलासशिखराकारं यत्कृतं विश्वकर्मणा । रत्नतोयो महाभीमो लौहित्यो नाम सागरः

Ada samudra bernama Lauhitya—berbentuk laksana puncak Kailāsa, digubah oleh Viśvakarman; airnya laksana permata, dan ia luas lagi menggetarkan jiwa.

Verse 160

उदयश्च महाशैल उच्छ्रितः शतयोजनम् । सवर्णवेदिकः श्रीमान्मेघपंक्तिनिषेवितः

Dan ada gunung agung Udaya, menjulang setinggi seratus yojana; mulia dan cemerlang, bertingkat-tingkat dengan warna sepadan, serta didatangi barisan awan.

Verse 161

भ्राजमानोर्कसदृशैर्जातरूपमयैर्द्रुमैः । सालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः

Tempat itu berkilau laksana matahari yang cemerlang; seakan-akan pepohonannya terbuat dari emas—pohon śāla, tāla, tamāla, serta karṇikāra yang sedang berbunga.

Verse 162

अयोमुखश्च विख्यातः सर्वतो धातुमंडितः । तमालवनगंधश्च पर्वतो मलयः शुभः

Gunung Ayomukha termasyhur, berhias di segala penjuru oleh bijih-bijih mineral; dan gunung Malaya yang suci semerbak oleh harum rimbun tamāla.

Verse 163

सुराष्ट्राश्च सबाह्लीकाश्शूद्राभीरास्तथैव च । भोजाः पांड्याश्च वंगाश्च कलिंगास्ताम्रलिप्तकाः

Di sana ada pula orang-orang Surāṣṭra beserta kaum Bāhlīka; demikian juga Śūdra dan Ābhīra; kaum Bhoja, Pāṇḍya, Vaṅga, Kaliṅga, serta penduduk Tāmralipta.

Verse 164

तथैव पौंड्राः शुभ्राश्च वामचूडास्सकेरलाः । क्षोभितास्तेन दैत्येन देवाश्चाप्सरसां गणाः

Demikian pula kaum Pauṇḍra, Śubhra, Vāmacūḍa, dan Kerala; bersama bala para dewa serta rombongan Apsaras—semuanya diguncang kegelisahan oleh raksasa itu.

Verse 165

अगस्त्यभवनं चैव यदगस्त्यकृतं पुरा । सिद्धचारणसंघैश्च विप्रकीर्णं मनोहरम्

Dan juga āśrama Agastya—yang dahulu dibangun oleh Agastya sendiri—sungguh menawan, dipenuhi rombongan para Siddha dan Cāraṇa.

Verse 166

विचित्रनानाविहगं सपुष्पितमहाद्रुमम् । जातरूपमयैः शृंगैरप्सरोगणसेवितम्

Tempat itu dipenuhi burung-burung yang menakjubkan dan beraneka ragam; dihiasi pohon-pohon besar yang sedang berbunga, berpuncak tanduk emas, serta dilayani oleh rombongan Apsarā.

Verse 167

गिरिः पुष्पितकश्चैव लक्ष्मीवान्प्रियदर्शनः । उत्थितः सागरं भित्वा विश्रामश्चंद्रसूर्ययोः

Sebuah gunung—berbunga, penuh kemakmuran, dan indah dipandang—bangkit dengan membelah samudra, lalu menjadi tempat perhentian bagi Candra dan Sūrya.

Verse 168

रराज स महाशृंगैर्गगनं विलिखन्निव । चंद्रसूर्यांशुसंकाशैः सागरांबुसमावृतैः

Ia bersinar dengan puncak-puncak agung seakan menggores langit; bercahaya laksana sinar Candra dan Sūrya, serta dilingkupi oleh air samudra di sekelilingnya.

Verse 169

विद्युत्त्वान्पर्वतः श्रीमानायतः शतयोजनम् । विद्युतां यत्र संपाता निपात्यंते नगोत्तमे

Ada gunung mulia bernama Vidyuttvān, membentang seratus yojana; pada gunung terbaik itu, kilat-kilat berkelompok tampak menyambar dan jatuh.

Verse 170

ऋषभः पर्वतश्चैव श्रीमानृषभसंस्थितः । कुंजरः पर्वतः श्रीमानगस्त्यस्य गृहं शुभम्

Ada pula gunung Ṛṣabha, mulia dan membawa keberkahan, tempat Ṛṣabha bersemayam. Dan gunung Kuñjara yang mulia adalah kediaman suci Agastya Ṛṣi.

Verse 171

विमलाख्या च दुर्द्धर्षा सर्पाणां मालती पुरी । तथा भोगवती चापि दैत्येंद्रेणाभिकंपिता

Vimalākhyā—yang sukar diserang—dan Mālatī Purī, kota para nāga (ular suci), demikian pula Bhogavatī, semuanya diguncang oleh raja para Daitya.

Verse 172

महासेनगिरिश्चैव पारियात्रश्च पर्वतः । चक्रवांश्च गिरिश्रेष्ठो वाराहश्चैव पर्वतः

Dan ada Gunung Mahāsena, juga Gunung Pāriyātra; serta Cakravān—yang termulia di antara gunung-gunung—dan Gunung Vārāha pula.

Verse 173

प्राग्ज्योतिषपुरं चापि जातरूपमयं शुभम् । यस्मिन्नुवास दुष्टात्मा नरको नाम दानवः

Dan ada pula kota suci Prāgjyotiṣa yang mujur, terbuat dari emas; di sanalah berdiam raksasa jahat bernama Naraka.

Verse 174

मेघश्च पर्वतश्रेष्ठो मेघगंभीरनिस्स्वनः । षष्टिस्तत्र सहस्राणि पर्वतानां विशांपते

Dan gunung bernama Megha adalah yang terunggul di antara gunung-gunung, bergema dengan raungan dalam laksana awan. Di sana, wahai pelindung rakyat, ada enam puluh ribu gunung.

Verse 175

तरुणादित्यसंकाशो मेरुश्चैव महान्गिरिः । यक्षराक्षसगंधर्वैर्नित्यं सेवितकंदरः

Gunung Meru, gunung agung itu, bersinar laksana matahari muda; gua dan lembahnya senantiasa didatangi serta dihormati oleh Yakṣa, Rākṣasa, dan Gandharva.

Verse 176

हेमगर्भो महासेनस्तथा मेघसखो गिरिः । कैलासश्चैव शैलेंद्रो दानवेंद्रेण कंपितः

Hemagarbha, Mahāsena, dan gunung bernama Meghasakha—serta Kailāsa, raja segala gunung—diguncang oleh raja para Dānava.

Verse 177

हेमपुष्करसञ्छन्नं तेन वैखानसं सरः । कंपितं मानसं चैव हंसकारंडवाकुलम्

Karena itu, danau Vaikhānasa yang tertutup teratai keemasan pun terguncang; dan danau Mānasa juga bergetar, dipenuhi angsa serta burung kāraṇḍava.

Verse 178

त्रिशृंगः पर्वतश्रेष्ठः कुमारी च सरिद्वरा । तुषारचयसंच्छन्नो मंदरश्चापि पर्वतः

Triśṛṅga adalah yang utama di antara gunung-gunung, dan Kumārī yang paling mulia di antara sungai-sungai; Mandara pun sebuah gunung, tertutup timbunan salju.

Verse 179

उशीरबीजश्च गिरिर्भद्रप्रस्थस्तथाद्रिराट् । प्रजापतिगिरिश्चैव तथा पुष्करपर्वतः

Ada pula Gunung Uśīrabīja, Bhadraprastha, dan Adriraṭ; demikian juga Prajāpatigiri, serta Gunung Puṣkara.

Verse 180

देवाभः पर्वतश्चैव तथा वै वालुकागिरिः । क्रौंचः सप्तर्षिशैलश्च धूम्रवर्णश्च पर्वतः

Juga ada gunung Devābha, demikian pula Vālukāgiri; Krauñca, Saptarṣi-śaila, dan gunung bernama Dhūmravarṇa.

Verse 181

एते चान्ये च गिरयो देशा जनपदास्तथा । नद्यः ससागराः सर्वाः दानवेनाभिकंपिताः

Gunung-gunung ini dan banyak lainnya, negeri-negeri serta wilayah berpenduduk, juga semua sungai beserta lautan—semuanya terguncang oleh Dānava itu.

Verse 182

कपिलश्च महीपुत्रो व्याघ्रवांश्च प्रकंपितः । खेचराश्च निशापुत्राः पातालतलवासिनः

Kapila, putra Bumi, dan keturunan Vyāghra pun terguncang; demikian pula para Khecara, putra-putra Malam, serta para penghuni Pātāla (alam bawah).

Verse 183

गणस्तथापरो रौद्रो मेघनामांकुशायुधः । ऊर्द्ध्वगो भीमवेगश्च सर्व एतेभिकंपिताः

Dan ada pasukan lain pula—ganas dan murka—bernama Megha, bersenjata angkuśa (cambuk-goad); bersama Ūrdhvaga dan Bhīmavega. Semua itu dibuat gemetar.

Verse 184

गदी शूली करालश्च हिरण्यकशिपुस्तथा । जीमूतघननिर्घोषो जीमूत इव वेगवान्

Dengan gada dan tombak trisula, berwujud mengerikan—laksana Hiraṇyakaśipu—ia menggelegar seperti deru awan badai yang pekat, secepat awan itu sendiri.

Verse 185

देवारिर्दितिजो दृप्तो नृसिंहं समुपाद्रवत् । स तु तेन ततस्तीक्ष्णैर्मृगेंद्रेण महानखैः

Dānava yang angkuh—musuh para dewa, keturunan Diti—menerjang Narasiṁha; namun sang raja-singa itu menghantamnya dengan cakar-cakar besar yang tajam.

Verse 186

तदोंकारसहायेन विदार्य निहतो युधि । मही च कालश्च शशीनभश्च ग्रहास्स सूर्याश्च दिशश्च सर्वाः

Dengan pertolongan aksara suci Oṁ, ia tertikam dan gugur di medan perang; bumi, waktu, bulan, langit, planet-planet, matahari, dan segala penjuru pun terguncang.

Verse 187

नद्यश्च शैलाश्च महार्णवाश्च गताः प्रसादं दितिपुत्रनाशात् । ततः प्रमुदिता देवा ऋषयश्च तपोधनाः

Sungai-sungai, gunung-gunung, bahkan samudra raya pun memperoleh ketenteraman karena putra Diti telah dibinasakan. Maka para dewa dan para ṛṣi yang kaya tapa bersukacita.

Verse 188

तुष्टुवुर्नामभिर्दिव्यैरादिदेवं सनातनम् । यत्त्वया विधृतं देव नारसिंहमिदं वपुः

Mereka memuji Ādi-deva yang abadi dengan nama-nama ilahi, seraya berkata: “Wahai Dewa, wujud Narasiṁha ini Engkaulah yang mengenakannya.”

Verse 189

एतदेवार्चयिष्यंति परापरविदो जनाः । ब्रह्मोवाच । भवान्ब्रह्मा च रुद्रश्च महेंद्रो देवसत्तमः

Mereka yang mengetahui hakikat tertinggi dan yang rendah akan memuja Dia semata. Brahmā bersabda: “Engkaulah Brahmā, engkaulah Rudra, dan engkaulah Mahendra—yang termulia di antara para dewa.”

Verse 190

भवान्कर्त्ता विकर्त्ता च लोकानां प्रभवोऽव्ययः । परां च सिद्धिं च परं च सत्वं परं रहस्यं परमं हविश्च

Engkaulah pencipta dan pengubah; sumber dunia-dunia yang tak binasa. Engkaulah pencapaian tertinggi, kemurnian tertinggi, rahasia tertinggi, dan persembahan yajña yang paling luhur.

Verse 191

परं च धर्मं परमं यशश्च त्वामाहुरग्र्यं परमं पुराणम् । परं च सत्यं परमं तपश्च परं पवित्रं परमं च मार्गं

Mereka menyatakan Engkau sebagai Dharma tertinggi dan kemasyhuran paling luhur; Purāṇa yang terdepan dan paling mulia. Engkau pula Kebenaran tertinggi dan tapa tertinggi, penyuci agung, serta jalan yang paling utama.

Verse 192

परं च यज्ञं परमं च होत्रं त्वामाहुरग्य्रं परमं पुराणम् । परं शरीरं परमं च ब्रह्म परं च योगं परमां च वाणीम्

Mereka menyebut Engkau sebagai yajña tertinggi dan persembahan homa yang paling luhur; Engkau yang terdepan, Purāṇa yang paling utama. Engkau adalah tubuh tertinggi dan Brahman tertinggi; Engkau pula yoga tertinggi dan sabda yang paling mulia.

Verse 193

परं रहस्यं परमां गतिं च त्वामाहुरग्य्रं परमं पुराणम् । एवमुक्त्वा तु भगवान्सर्वलोकपितामहः

Mereka menyatakan Engkau sebagai rahasia tertinggi dan tujuan paling luhur, Purāṇa yang terdepan dan maha agung. Setelah berkata demikian, Bhagavān, Kakek segala alam (Brahmā)…

Verse 194

स्तुत्वा नारायणं देवं ब्रह्मलोकं गतः प्रभुः । ततो नदत्सु तूर्येषु नृत्यंतीष्वप्सरःसु च

Setelah memuji Dewa Nārāyaṇa, Sang Tuhan berangkat ke Brahmaloka. Lalu, di tengah gemuruh alat musik dan tarian para Apsaras, suasana pun tersingkap.

Verse 195

क्षीरोदस्योत्तरं कूलं जगाम हरिरीश्वरः । नारसिंहं वपुर्देवः स्थापयित्वा सुदीप्तिमान्

Hari, Sang Īśvara, pergi ke tepi utara Samudra Susu. Dewa yang bercahaya itu menegakkan (mengambil) wujud Narasiṃha, lalu bersinar dengan gemilang.

Verse 196

पौराणं रूपमास्थाय प्रययौ गरडध्वजः । अष्टचक्रेण यानेन भूतियुक्तेन भास्वता

Mengambil wujud Purāṇik, Tuhan berpanji Garuḍa pun berangkat; menaiki wahana bercahaya, penuh berkah, beroda delapan, sarat kemuliaan.

Verse 197

अव्यक्तप्रकृतिर्देवः स्वस्थानं गतवान्प्रभुः

Sang Prabhu—yang hakikat-Nya adalah Prakṛti yang tak termanifest—kembali ke kediaman-Nya sendiri.