Adhyaya 79

Verse 1

विशालोवाच । शर्मिष्ठा यस्य वै भार्या देवयानी वरानना । सौभाग्यं तत्र वै दृष्टमन्यथा नास्ति भूपते

Viśāla berkata: “Dia yang beristri Śarmiṣṭhā, dan juga Devayānī yang berwajah elok—wahai raja, di sanalah keberuntungan tampak; selain itu tidaklah demikian.”

Verse 2

तत्कथं त्वं महाभाग अस्याः कार्यवशो भवेः । सपत्नजेन भावेन भवान्भर्ता प्रतिष्ठितः

Kalau begitu, wahai yang mulia, bagaimana engkau bisa berada di bawah kendalinya dan bertindak menurut kehendaknya, padahal engkau teguh sebagai suaminya dengan wibawa dan kedudukan seorang yang memiliki istri-istri (dengan adanya madu)?

Verse 3

ससर्पोसि महाराज भूतले चंदनं यथा । सर्पैश्च वेष्टितो राजन्महाचंदन एव हि

Wahai maharaja, engkau laksana kayu cendana di bumi; meski dililit para ular, wahai raja, engkau tetap cendana agung sejati.

Verse 4

तथा त्वं वेष्टितः सर्पैः सपत्नीनामसंज्ञकैः । वरमग्निप्रवेशश्च शिखाग्रात्पतनं वरम्

Demikian pula engkau terbelit oleh ‘ular-ular’ yang bernama para istri saingan (sapatnī). Lebih baik masuk ke dalam api; bahkan lebih baik lagi jatuh dari puncak gunung.

Verse 5

रूपतेजः समायुक्तं सपत्नीसहितं प्रियम् । न वरं तादृशं कांतं सपत्नीविषसंयुतम्

Suami tercinta yang berhias rupa dan cahaya pun, bila disertai madu (sapatnī), bukanlah anugerah; kekasih yang tersentuh ‘racun’ persaingan madu itu bukan berkat sejati.

Verse 6

तस्मान्न मन्यते कांतं भवंतं गुणसागरम् । राजोवाच । देवयान्या न मे कार्यं शर्मिष्ठया वरानने

Karena itu ia tidak menerima engkau, wahai kekasih, meski engkau lautan kebajikan. Raja berkata: “Wahai yang berwajah elok, aku tidak memerlukan Devayānī; urusanku adalah dengan Śarmiṣṭhā.”

Verse 7

इत्यर्थं पश्य मे कोशं सत्वधर्मसमन्वितम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच । अहं राज्यस्य भोक्त्री च तव कायस्य भूपते

Aśrubindumatī berkata: “Maka, pandanglah perbendaharaanku, yang dipenuhi sattva dan dharma. Wahai raja, aku adalah penikmat (penerima manfaat) kerajaan dan juga pemilik atas dirimu sendiri.”

Verse 8

यद्यद्वदाम्यहं भूप तत्तत्कार्यं त्वया ध्रुवम् । इत्यर्थे मम देहि स्वं करं त्वं धर्मवत्सल

Wahai raja, apa pun yang kukatakan, tugas-tugas itu pasti harus engkau laksanakan. Maka untuk maksud ini, wahai pecinta dharma, berikanlah tanganmu sendiri kepadaku (sebagai tanda persetujuan).

Verse 9

बहुधर्मसमोपेतं चारुलक्षणसंयुतम् । राजोवाच । अन्य भार्यां न विंदामि त्वां विना वरवर्णिनि

Sang raja berkata: “Wahai wanita berkulit cerah nan elok, yang dipenuhi banyak kebajikan dan tanda-tanda mujur, selain engkau aku tidak menginginkan istri yang lain.”

Verse 10

राज्यं च सकलामुर्वीं मम कायं वरानने । सकोशं भुंक्ष्व चार्वंगि एष दत्तः करस्तव

Wahai yang berwajah elok, nikmatilah kerajaan dan seluruh bumi—beserta tubuhku sendiri—bersama perbendaharaannya. Wahai yang beranggota indah, tangan ini telah kuserahkan kepadamu (dalam pernikahan).

Verse 11

यदेव भाषसे भद्रे तदेवं तु करोम्यहम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच । अनेनापि महाभाग तव भार्या भवाम्यहम्

“Wahai yang mulia, apa pun yang engkau ucapkan, demikianlah akan kulakukan.” Lalu Aśrubindumatī berkata: “Wahai yang amat beruntung, dengan hal ini pun aku akan menjadi istrimu.”

Verse 12

एवमाकर्ण्य राजेंद्रो हर्षव्याकुललोचनः । गांधर्वेण विवाहेन ययातिः पृथिवीपतिः

Mendengar hal itu, sang raja agung—matanya bergetar oleh sukacita—menerima Yayāti, penguasa bumi, dalam tata pernikahan Gandharva.

Verse 13

उपयेमे सुतां पुण्यां मन्मथस्य नरोत्तम । तया सार्द्धं महात्मा वै रमते नृपनंदनः

Sang insan utama itu memperistri putri Manmatha yang suci; bersama dirinya, sang pangeran mulia sungguh bersukacita dan berbahagia.

Verse 14

सागरस्य च तीरेषु वनेषूपवनेषु च । पर्वतेषु च रम्येषु सरित्सु च तया सह

Di tepi samudra, di rimba dan taman, di gunung-gunung yang elok, serta di tepi sungai—ia tinggal dan berkelana bersama dirinya.

Verse 15

रमते राजराजेंद्रस्तारुण्येन महीपतिः । एवं विंशत्सहस्राणि गतानि निरतस्य च

Sang maharaja di antara para raja, penguasa bumi, bersenang dalam daya muda; demikianlah, ketika ia tenggelam dalam kenikmatan, dua puluh ribu (tahun) berlalu.

Verse 16

भूपस्य तस्य राजेंद्र ययातेस्तु महात्मनः । विष्णुरुवाच । एवं तया महाराजो ययातिर्मोहितस्तदा

Wahai raja di atas para raja, tentang penguasa agung Yayāti itu—Viṣṇu bersabda: pada waktu itu Maharaja Yayāti terpesona dan terkelabui olehnya.

Verse 17

कंदर्पस्य प्रपंचेन इंद्रस्यार्थे महामते । सुकर्मोवाच । एवं पिप्पल राजासौ ययातिः पृथिवीपतिः

Wahai yang bijaksana, melalui siasat Kandarpa (Dewa Kāma) demi maksud Indra—demikian ujar Sukarmā—maka begitulah Raja Pippala, Yayāti, penguasa bumi, dikisahkan.

Verse 18

तस्या मोहनकामेन रतेन ललितेन च । न जानाति दिनं रात्रिं मुग्धः कामस्य कन्यया

Terpesona oleh hasratnya yang memikat—oleh nikmat rati dan senda-gurau yang lembut—ia, yang dibingungkan oleh putri Dewa Kāma, tak lagi tahu apakah siang atau malam.

Verse 19

एकदा मोहितं भूपं ययातिं कामनंदिनी । उवाच प्रणतं नम्रं वशगं चारुलोचना

Pada suatu ketika, Kāmanandinī yang bermata elok berbicara kepada Raja Yayāti yang telah terpikat; ia berdiri menunduk, rendah hati, dan sepenuhnya berada dalam kuasanya.

Verse 20

अश्रुबिंदुमत्युवाच । संजातं दोहदं कांत तन्मे कुरु मनोरथम् । अश्वमेधमखश्रेष्ठं यजस्व पृथिवीपते

Aśrubindumatī berkata: “Wahai kekasih, dalam diriku telah timbul dohada (hasrat kehamilan)—penuhilah kehendakku ini. Wahai penguasa bumi, laksanakanlah Aśvamedha, yajña yang paling utama.”

Verse 21

राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करोमि तव सुप्रियम् । समाहूय सुतश्रेष्ठं राज्यभोगे विनिःस्पृहम्

Raja berkata: “Demikianlah, wahai wanita mulia; akan kulakukan yang paling menyenangkan bagimu. Aku akan memanggil putraku yang utama, yang tak berhasrat pada kenikmatan kerajaan.”

Verse 22

समाहूतः समायातो भक्त्यानमितकंधरः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा

Ketika dipanggil, Amitakaṃdhara segera datang dengan bhakti; dengan kedua tangan terkatup dalam añjali, ia pun bersujud memberi pranāma.

Verse 23

तस्याः पादौ ननामाथ भक्त्या नमितकंधरः । आदेशो दीयतां राजन्येनाहूतः समागतः

Lalu, dengan leher tertunduk penuh bhakti, ia bersujud pada kaki beliau dan berkata: “Wahai permaisuri, berikanlah titah—aku datang karena panggilanmu.”

Verse 24

किं करोमि महाभाग दासस्ते प्रणतोस्मि च । राजोवाच । अश्वमेधस्य यज्ञस्य संभारं कुरु पुत्रक

“Apa yang harus kulakukan, wahai yang amat mulia? Aku adalah hambamu dan aku bersujud.” Raja bersabda: “Anakku, siapkanlah segala perlengkapan bagi yajña Aśvamedha.”

Verse 25

समाहूय द्विजान्पुण्यानृत्विजो भूमिपालकान् । एवमुक्तो महातेजाः पूरुः परमधार्मिकः

Setelah memanggil para dvija yang suci, para ṛtvij (imam pelaksana), dan para penguasa negeri, Pūru—yang bercahaya agung dan amat dharmika—pun demikian disapa.

Verse 26

सर्वं चकार संपूर्णं यथोक्तं तु महात्मना । तया सार्धं स जग्राह सुदीक्षां कामकन्यया

Ia melaksanakan semuanya dengan sempurna, tepat seperti titah sang mahātmā; dan bersama sang Kāma-kanyā ia menerima sudīkṣā yang mulia.

Verse 27

अश्वमेधयज्ञवाटे दत्वा दानान्यनेकधा । ब्राह्मणेभ्यो महाराज भूरिदानमनंतकम्

Wahai Maharaja, di pelataran yajña Aśvamedha, setelah menganugerahkan beraneka ragam dana kepada para Brāhmaṇa, ia menunaikan sedekah yang melimpah dan tiada berkesudahan.

Verse 28

दीनेषु च विशेषेण ययातिः पृथिवीपतिः । यज्ञांते च महाराजस्तामुवाच वराननाम्

Dan terutama di antara kaum papa, Raja Yayāti, penguasa bumi, tampil paling utama. Pada penutupan yajña, sang raja agung menyapa dia, yang berwajah elok.

Verse 29

अन्यत्ते सुप्रियं बाले किं करोमि वदस्व मे । तत्सर्वं देवि कर्तास्मि साध्यासाध्यं वरानने

Wahai gadis terkasih, katakanlah: apa lagi yang paling menyenangkan bagimu—apa yang harus kulakukan? Wahai Dewi, wahai yang berwajah elok, akan kulaksanakan semuanya, baik mudah maupun sukar dicapai.

Verse 30

सुकर्मोवाच । इत्युक्ता तेन सा राज्ञा भूपालं प्रत्युवाच ह । जातो मे दोहदो राजंस्तत्कुरुष्व ममानघ

Sukarmā berkata: Setelah disapa demikian oleh sang raja, ia menjawab penguasa itu, “Wahai Raja, dalam diriku telah bangkit suatu kerinduan—penuhilah itu, wahai yang tak bercela.”

Verse 31

इंद्रलोकं ब्रह्मलोकं शिवलोकं तथैव च । विष्णुलोकं महाराज द्रष्टुमिच्छामि सुप्रियम्

Wahai Maharaja, aku ingin menyaksikan Indraloka, Brahmaloka, Śivaloka, dan demikian pula Viṣṇuloka, wahai kekasihku.

Verse 32

दर्शयस्व महाभाग यदहं सुप्रिया तव । एवमुक्तस्तयाराजातामुवाचससुप्रियाम्

Wahai yang amat beruntung, perlihatkanlah kepadaku, sebab aku sangat tercinta bagimu. Setelah demikian diucapkan olehnya, sang raja pun berbicara kepada kekasihnya.

Verse 33

साधुसाधुवरारोहेपुण्यमेवप्रभाषसे । स्त्रीस्वभावाच्चचापल्यात्कौतुकाच्चवरानने

Sungguh baik, sungguh baik, wahai wanita mulia yang berlangkah anggun; engkau hanya mengucapkan yang berbudi dan berpahala. Namun, wahai yang berwajah elok, karena tabiat perempuan—oleh ketidaktetapan hati dan semata rasa ingin tahu—(hal ini terucap/terjadi).

Verse 34

यत्तवोक्तं महाभागे तदसाध्यं विभाति मे । तत्साध्यं पुण्यदानेन यज्ञेन तपसापि च

Wahai yang amat beruntung, apa yang engkau katakan tampak mustahil bagiku. Namun itu dapat dicapai melalui dana kebajikan, melalui yajña (kurban suci), dan juga melalui tapa (laku asketis).

Verse 35

अन्यथा न भवेत्साध्यं यत्त्वयोक्तं वरानने । असाध्यं तु भवत्या वै भाषितं पुण्यमिश्रितम्

Wahai yang berwajah elok, apa yang engkau katakan tidak dapat dicapai dengan cara lain. Namun ucapanmu itu—meski tampak mustahil—sungguh bercampur dengan pahala kebajikan dan membawa tuah.

Verse 36

मर्त्यलोकाच्छरीरेण अनेनापि च मानवः । श्रुतो दृष्टो न मेद्यापि गतः स्वर्गं सुपुण्यकृत्

Bahkan dengan tubuh manusia dari alam fana ini, hingga hari ini aku belum pernah mendengar ataupun melihat seorang pun—betapa pun besar kebajikannya—yang pergi ke surga.

Verse 37

ततोऽसाध्यं वरारोहे यत्त्वया भाषितं मम । अन्यदेव करिष्यामि प्रियं ते तद्वद प्रिये

Kemudian, wahai kekasih berpinggul elok, apa yang engkau ucapkan kepadaku itu mustahil dilaksanakan. Aku akan melakukan hal lain yang menyenangkanmu—wahai terkasih, katakanlah apa itu.

Verse 38

देव्युवाच । अन्यैश्च मानुषै राजन्न साध्यं स्यान्न संशयः । त्वयि साध्यं महाराज सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

Sang Dewi bersabda: “Wahai Raja, oleh manusia lain hal itu takkan tercapai—tiada keraguan. Namun melalui engkau hal itu dapat terlaksana, wahai Maharaja; sungguh, sungguh, demikian kukatakan.”

Verse 39

तपसा यशसा क्षात्रै र्दानैर्यज्ञैश्च भूपते । नास्ति भवादृशश्चान्यो मर्त्यलोके च मानवः

Wahai Bhūpati, dengan tapa, kemasyhuran, keberanian ksatria, derma, dan yajña—di dunia fana tiada manusia lain yang sebanding denganmu.

Verse 40

क्षात्रं बलं सुतेजश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्मादेवं प्रकर्तव्यं मत्प्रियं नहुषात्मज

Kekuatan ksatria, daya, dan sinar mulia—semuanya tegak bersemayam dalam dirimu. Karena itu, wahai putra Nahuṣa, lakukanlah demikian; itulah yang berkenan bagiku.

Verse 79

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकोनाशीतितमोऽध्यायः

Demikian berakhir bab ke-79 dari Śrī Padma Purāṇa, dalam Bhūmi-khaṇḍa—di dalam kisah Vena, uraian tīrtha suci Ibu dan Ayah, serta riwayat Yayāti.