Kūrmāpurāṇa-Anukramaṇikā (Index/Summary of the Kūrma Purāṇa)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स मरीचे त्वं पुराणं कूर्मसंज्ञकम् । लक्ष्मीकल्पानुचरितं यत्र कूर्मवपुर्हरिः ॥ १ ॥

Brahmā bersabda: “Dengarlah, wahai anak Marīci, Purāṇa yang dikenal sebagai Kūrma, yang mengikuti kisah Lakṣmī-kalpa, di mana Hari digambarkan mengambil wujud Kura-kura.”

Verse 2

धर्मार्थकाममोक्षाणां माहात्म्यं च पृथक्पृथक् । इंद्रद्युम्नप्रसंगेन प्राहर्षिभ्यो दयान्वितः ॥ २ ॥

Dengan penuh welas asih, melalui kisah Indradyumna, ia menjelaskan kepada para ṛṣi kemuliaan dharma, artha, kāma, dan mokṣa, masing-masing secara tersendiri.

Verse 3

तत्सप्तदशसाहस्रं सुचतुः संहितं शुभम् । यत्र ब्राह्माः पुरा प्रोक्ता धर्मा नानाविधा मुने ॥ ३ ॥

Karya itu terdiri dari tujuh belas ribu śloka, tersusun indah dalam empat saṁhitā yang membawa keberkahan; wahai resi, di dalamnya para ṛṣi yang lahir dari Brahmā dahulu mengajarkan berbagai macam dharma.

Verse 4

नाननाकथाप्रसंगेन नृणां सद्गतिदायकाः । तत्र पूर्वविभागे तु पुराणोपक्रमः पुरा ॥ ४ ॥

Dengan jalinan banyak kisah, ajaran itu menjadi pemberi sadgati bagi manusia. Dalam bagian awal karya itu dipaparkan kerangka pembuka Purāṇa yang kuno.

Verse 5

लक्ष्मींद्रद्युम्नसंवादः कूर्म्मर्षिगणसंकथा । वर्णाश्रमाचारकथा जगदुत्पत्तिकीर्तनम् ॥ ५ ॥

Di dalamnya termuat dialog Lakṣmī dengan Raja Indradyumna; kisah para ṛṣi yang terkait dengan avatāra Kūrma; ajaran tata laku varṇa dan āśrama; serta kidung tentang asal-mula jagat raya.

Verse 6

कालसंख्या समासेन लयांते स्तवनं विभोः । ततः संक्षेपतः सर्गः शांकरं चरितं तथा ॥ ६ ॥

Secara ringkas dipaparkan perhitungan waktu; pada akhir pralaya disebut pula pujian bagi Tuhan Yang Mahameresap. Sesudah itu diringkas proses penciptaan, dan juga dituturkan kisah suci Śaṅkara (Śiva).

Verse 7

सहस्रनाम पार्वत्या योगस्य च निरूपणम् । भृगुवंशसमाख्यानं ततः स्वायम्भुवस्य च ॥ ७ ॥

Di dalamnya ada sahasranāma Pārvatī, uraian tentang Yoga, kisah garis keturunan Bhṛgu, dan sesudah itu riwayat Svāyambhuva (Manu).

Verse 8

देवादीनां समुत्पत्तिर्दक्षयज्ञाहतिस्ततः । दक्षसृष्टिकथा पश्चात्कश्यपान्वयकीर्तनम् ॥ ८ ॥

Di sini dikisahkan asal-mula para dewa dan makhluk lainnya; kemudian kehancuran yajña Dakṣa; sesudah itu kisah penciptaan Dakṣa; dan akhirnya penuturan garis keturunan Kaśyapa.

Verse 9

आत्रेयवंशकथनं कृष्णस्यं चरितं शुभम् । मार्तंडकृष्णसंवादो व्यासपाण्डवसंकथा ॥ ९ ॥

Di dalamnya ada kisah garis Ātreya, laku suci dan mulia Śrī Kṛṣṇa, dialog Mārtaṇḍa dengan Kṛṣṇa, serta riwayat yang berkaitan dengan Vyāsa dan para Pāṇḍava.

Verse 10

युगधर्मानुकथनं व्यासजैमिनिकीर्तनम् । वाराणस्याश्च माहात्म्यं प्रयागस्य ततः परम् ॥ १० ॥

Selanjutnya diuraikan dharma tiap yuga, disebut pula Vyāsa dan Jaimini; kemudian dimasyhurkan kemuliaan Vārāṇasī, dan sesudahnya kemuliaan Prayāga.

Verse 11

त्रैलोक्यवर्णनं चैव वेदशाखानिरूपणम् । उत्तरेऽस्या विभागे तु पुरा गीतैश्वरी ततः ॥ ११ ॥

Di dalamnya terdapat uraian tentang tiga dunia serta penjelasan cabang-cabang Veda; dan pada bagian akhir termuat Gītā kuno bernama “Aiśvarī”, Nyanyian Ilahi.

Verse 12

व्यासगीता ततः प्रोक्ता नानाधर्मप्रबोधिनी । नानाविधानां तीर्थानां माहात्म्यं च पृथक् ततः ॥ १२ ॥

Sesudah itu diajarkan Vyāsa-gītā, yang membangunkan pemahaman berbagai dharma; lalu secara terpisah dijelaskan pula kemuliaan banyak tīrtha, tempat ziarah suci.

Verse 13

प्रतिसर्गप्रकथनं ब्राह्मीयं संहिता स्मृता । अतः परं भागवतीसंहितार्थ निरूपणम् ॥ १३ ॥

Uraian tentang penciptaan sekunder (pratisarga) dikenang sebagai Brāhmīya Saṁhitā. Kini, sesudah itu, makna Bhāgavatī Saṁhitā akan dijelaskan.

Verse 14

कथिता यत्र वर्णानां पृथक्वृत्तिरुदाहृता । पादऽस्याः प्रथमे प्रोक्ता ब्राह्मणानां व्यवस्थितिः ॥ १४ ॥

Di sana dijelaskan tata laku dan mata pencaharian yang berbeda-beda bagi tiap varṇa; dan pada bagian pertama (pāda) ini ditetapkan disiplin serta kewajiban Brāhmaṇa.

Verse 15

सदा चागत्मिका वत्स भोगसौख्यविवर्द्धनी । द्वितीये क्षत्त्रियाणां तु वृत्तिः सम्यक्प्रकीर्तिता ॥ १५ ॥

Wahai anak, hal ini senantiasa terkait dengan ‘penerimaan/pendapatan’ dan menambah kenikmatan serta kenyamanan. Pada bagian kedua, mata pencaharian dan laku Kṣatriya dinyatakan dengan tepat.

Verse 16

यया त्वाश्रितया पापं विधूयेह व्रजेद्दिवम् । तृतीये वैश्यजातीनां वृत्तिरुक्ता चतुर्विधा ॥ १६ ॥

Dengan berlindung padanya, seseorang membersihkan dosa di sini juga dan pergi ke surga. Pada bagian ketiga, dijelaskan empat macam mata pencaharian bagi golongan Vaiśya.

Verse 17

यया चरितया सम्यग्लभे गतिमुत्तमाम् । चतुर्थेऽस्यास्तथा पादे शूद्रवृत्तिरुदाहृता ॥ १७ ॥

Dengan menjalani disiplin itu dengan benar, seseorang memperoleh tujuan tertinggi. Demikian pula, pada bagian keempatnya dijelaskan kewajiban dan mata pencaharian Śūdra.

Verse 18

यया संतुष्यति श्रीशो नृणां श्रेयोविवर्द्धनः । पंचमेऽस्यास्ततः पादे वृत्तिः संकरजोदिता ॥ १८ ॥

Dengan laku bhakti yang membuat Śrīśa, Sang Suami Lakṣmī (Viṣṇu), berkenan dan yang menumbuhkan kesejahteraan tertinggi bagi manusia—penjelasannya kemudian dinyatakan oleh Saṅkararāja pada pāda kelima.

Verse 19

यया चरितयाप्नोति भाविनीं गतिमुत्तमाम् । इत्येषा पंचपद्युक्ता द्वितीया संहिता मुने ॥ १९ ॥

Dengan mengamalkan ajaran ini, seorang sādhaka meraih tujuan tertinggi di masa mendatang. Demikianlah, wahai resi, inilah Saṃhitā kedua yang tersusun dari lima bait suci.

Verse 20

तृतीयात्रोदिता सौरी नॄणां कार्यविधायिनी । षोढा षट्कर्मसिर्द्धि बोधयन्ती च कामिनाम् ॥ २० ॥

Ajaran ketiga yang dinyatakan di sini adalah Saurī (ilmu Surya); ia menetapkan tata cara bagi usaha manusia, dan dalam enam bentuk mengajarkan para pencari hasil tentang keberhasilan enam karma-ritual.

Verse 21

चतुर्थीवैष्णवो नाम मोक्षदा परिकीर्तिता । चतुष्पदी द्विजातीनां साक्षाद्ब्रह्मस्वरूरिणी ॥ २१ ॥

Caturthī disebut Vaiṣṇavī dan dipuji sebagai pemberi mokṣa; bagi kaum dvija, ia adalah vrata yang lengkap ‘berkaki empat’, yang langsung berwujud hakikat Brahman.

Verse 22

ताः क्रमात्षट्चतुर्द्वीषुसाहस्राः परिकीर्तिताः ॥ २२ ॥

Semuanya, menurut urutan, dinyatakan sebagai enam ribu, empat ribu, dan dua ribu.

Verse 23

एतत्कूर्मपुराणं तु चतुर्वर्गफलप्रदम् । पठतां श्रृण्वतां नॄणां सर्वोत्कृष्टगतिप्रदम् ॥ २३ ॥

Purana Kurma ini menganugerahkan buah empat tujuan hidup; bagi mereka yang membacanya atau mendengarnya dengan bhakti, ia memberi tujuan rohani tertinggi.

Verse 24

लिखित्वैतत्तु यो भक्त्या हेमकूर्मसमन्वितम् । ब्राह्मणायायने दद्यात्स याति परमां गतिम् ॥ २४ ॥

Siapa yang dengan bhakti menyalin teks ini, disertai lambang kura-kura emas, lalu memberikannya kepada seorang brahmana pada waktu ayana, ia mencapai keadaan tertinggi.

Verse 25

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे कूर्मपुराणानुक्रमणीकथनं नाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०६ ॥

Demikian berakhir bab ke-106, berjudul “Uraian ringkasan/indeks Purana Kurma”, dalam bagian awal Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, pada Mahā-Upākhyāna, bagian keempat.