Home›Markandeya Purana›Adhy. 51›Shloka 84
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 84

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

कुर्यादारम्भमुप्तिं च हृष्टतुष्टः सहायवान् ।

नियोजिकेति या कन्या दुःसहस्य मयोदिता ॥

जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् ।

मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा ॥

Transliteration

kuryād ārambham uptiṃ ca hṛṣṭa-tuṣṭaḥ sahāya-vān / niyojiketi yā kanyā duḥsahasya mayoditā // jātaṃ pracodikā-saṃjñaṃ tasyāḥ kanyā-catuṣṭayam / mattonmatta-pramattās tu narān nārīs tu tāḥ sadā

Translation

Dengan gembira, puas, dan ditopang para pembantu, hendaknya seseorang memulai pekerjaan dan juga penaburan benih. Gadis bernama Niyojikā—yang kusebut sebagai milik Duḥsaha—melahirkan seorang bernama Pracodikā; darinya muncul empat gadis yang senantiasa mabuk, kalap, dan lalai, dan mereka terus-menerus mendorong laki-laki dan perempuan menuju kebinasaan.

Word by Word
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन
आरम्भम्beginning, undertaking
आरम्भम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआरम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
उप्तिम्sowing/planting
उप्तिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootउप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
हृष्टःdelighted
हृष्टः:
कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण
तुष्टःsatisfied
तुष्टः:
कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण
सहायवान्having helpers
सहायवान्:
कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसहायवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)
नियोजिकाthe 'Niyojikā' (one who impels/assigns)
नियोजिका:
कर्ता/उपपद-नाम (Appositional name)
TypeNoun
Rootनियोजिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
इतिthus, called
इति:
सम्बन्ध/निपात (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यादि-बोधक अव्यय (quotative particle)
याwho
या:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
कन्याgirl, maiden
कन्या:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
दुःसहस्यof the unbearable
दुःसहस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootदुःसह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; विशेषण
मयाby me
मया:
कर्ता (Kartā/Agent in passive/with participle)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन
उदिताspoken/declared
उदिता:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootउदित (प्रातिपदिक; √वद्/√उद्? here 'उदिता' = 'said/uttered')
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः 'उक्त/प्रोक्ता'
जातम्arose, came into being
जातम्:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootजात (प्रातिपदिक; √जन् धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'born/come to be'
प्रचोदिका-संज्ञम्named 'Pracodikā'
प्रचोदिका-संज्ञम्:
विशेषण (Qualifier of जातम्)
TypeAdjective
Rootप्रचोदिका (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('having the designation of Pracodikā')
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन
कन्या-चतुष्टयम्a group of four maidens
कन्या-चतुष्टयम्:
कर्ता/विधेय (Subject/Predicate)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक) + चतुष्टय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('a set of four girls')
मत्त-उन्मत्त-प्रमत्ताःmad, frenzied, and heedless
मत्त-उन्मत्त-प्रमत्ताः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक) + उन्मत्त (प्रातिपदिक) + प्रमत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative) used adjectivally
तुbut, indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोध-बोधक निपात (particle)
नरान्men
नरान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), बहुवचन
नारीःwomen
नारीः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), बहुवचन
तुand/but
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
ताःthose (fem.)
ताः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन
सदाalways
सदा:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
Speakers
Not explicit in provided excerpt; didactic narrative voice describing personified vices/forces
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
DharmaEthical psychologyGood beginningsBad influences/personifications

FAQs

Auspicious action requires inner readiness (joy/contentment) and proper support; by contrast, ‘inciters’ and their heedless offshoots allegorize impulses that push people into rash, destructive choices.

Falls under ācāra/dharma and upākhyāna-style moral teaching rather than sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita.

The genealogy of personified forces suggests a chain-reaction model: subtle ‘appointment/engagement’ (niyojikā) becomes ‘provocation’ (pracodikā), which multiplies into intoxication, frenzy, and negligence—stages of loss of discrimination (viveka).

←Previous Verse
Next Verse→