Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma
वृष्टिश्रेन्नानुगृह्लीयादनेनास्तत्र कर्षक: । यदन्य: पुरुष: कुर्यात् तत् कृतं सफलं मया,किसान हलसे पृथ्वीको चीरकर उसमें बीज बोता है और फिर चुपचाप बैठा रहता है; क्योंकि उसे सफल बनानेमें मेघ कारण हैं। यदि वृष्टिने अनुग्रह नहीं किया तो उसमें किसानका कोई दोष नहीं है। वह किसान मन-ही-मन यह सोचता है कि दूसरे लोग जोतने- बोनेका जो सफल कार्य जैसे करते हैं, वह सब मैंने भी किया है। उस दशामें यदि मुझे ऐसा प्रतिकूल फल मिला तो इसमें मेरा कोई अपराध नहीं है--ऐसा विचार करके उस असफलताके लिये वह बुद्धिमान् किसान अपनी निन्दा नहीं करता
yudhiṣṭhira uvāca |
vṛṣṭiḥ śreṇnānugṛhlīyād anenās tatra karṣakaḥ |
yad anyaḥ puruṣaḥ kuryāt tat kṛtaṃ saphalaṃ mayā ||
“Jika hujan tidak berkenan,” kata Yudhiṣṭhira, “maka petani tidak patut disalahkan dalam perkara itu. Sebab apa pun yang dilakukan orang lain—membajak dan menabur—telah ia lakukan juga; maka bila hasilnya menjadi buruk, kesalahan bukan padanya. Dengan memahami bahwa sebab-sebabnya melampaui kuasanya, petani bijak tidak menyalahkan diri atas hasil tersebut.”
युधिछिर उवाच