Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

स्कन्दसेनापत्याभिषेकः

Skanda’s Consecration as Devasenāpati

निक्षिपाम्यहमन्नित्वं त्वमग्नि: प्रथमो भव । भविष्यामि द्वितीयो& हें प्राजापत्यक एव च,मैं अपना अग्नित्व आपमें ही रख देता हूँ, आप ही प्रथम अग्निके पदपर प्रतिष्ठित होइये। मैं द्वितीय प्राजापत्य नामक अग्नि होऊँगा

nikṣipāmy aham agnitvaṁ tvam agniḥ prathamo bhava | bhaviṣyāmi dvitīyo ’haṁ prājāpatyaka eva ca ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Kuserahkan keadaan ‘menjadi api’ itu kepadamu. Engkau hendaklah ditegakkan sebagai Agni yang pertama. Aku akan menjadi yang kedua—yakni api Prajāpatya.”

निक्षिपामिI place/lay down (deposit)
निक्षिपामि:
Karta
TypeVerb
Rootनि-क्षिप्
Formलट्, परस्मैपदम्, उत्तम, एकवचनम्
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
Formपुं, प्रथमा, एकवचनम्
अग्नित्वम्the state/nature of being Agni (firehood)
अग्नित्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नित्व
Formनपुं, द्वितीया, एकवचनम्
त्वम्in/unto you (you)
त्वम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्वम्
Formपुं, प्रथमा, एकवचनम्
अग्निःAgni, fire
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
Formपुं, प्रथमा, एकवचनम्
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रथम
Formपुं, प्रथमा, एकवचनम्
भवbe (become)
भव:
Karta
TypeVerb
Rootभू
Formलोट्, परस्मैपदम्, मध्यम, एकवचनम्
भविष्यामिI shall be/become
भविष्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootभू
Formलृट्, परस्मैपदम्, उत्तम, एकवचनम्
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्वितीय
Formपुं, प्रथमा, एकवचनम्
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
Formपुं, प्रथमा, एकवचनम्
प्राजापत्यकःnamed/pertaining to Prajāpati (Prajāpatya)
प्राजापत्यकः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राजापत्यक
Formपुं, प्रथमा, एकवचनम्
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
A
Agni
P
Prajāpati (via prājāpatyaka)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic restraint and ritual correctness: sacred roles are not seized for ego but assigned in an ordered way, with responsibility and hierarchy acknowledged.

Yudhiṣṭhira speaks to Agni (or one addressed as Agni), declaring that he is transferring/entrusting his own ‘agnitva’ and asking the other to stand as the primary fire, while he himself will take the secondary role identified as the Prajāpatya fire.