Previous Verse

Shloka 197

धर्मव्याधोपदेशः

Dharma-vyādha’s Instruction on Śiṣṭācāra and Dharma

राजन! तुम्हारे द्वारा उत्पन्न किया हुआ वह पुत्र, जिसे तुम भविष्यमें प्राप्त करोगे, तुम्हारी जाँचका भेदन करके प्रकट होगा; इसीलिये औद्धिद कहलायेगा। उसके शरीरके रोएँ कबूतरके समान होंगे। उसका शरीर साँड़के समान हृष्ट-पुष्ट होगा। तुम देखोगे कि वह सुयशसे प्रकाशित हो रहा है। सुरथाके वंशजोंमें वह सर्वश्रेष्ठ शूरवीर होगा ।। (इतना कहकर अग्निदेव अन्तर्धान हो गये।) इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि शिबिचरिते सप्तनवत्यधिकशततमो<ध्याय:

rājan! tvayā utpāditaḥ sa putraḥ, yaṃ tvaṃ bhaviṣye prāpsyasi, tava jācāyā bhedanaṃ kṛtvā prādurbhaviṣyati; tasmād auddhida iti khyāto bhaviṣyati. tasya śarīre romaṇi kapota-sadṛśāni bhaviṣyanti. tasya śarīraṃ vṛṣabha-sadṛśaṃ hṛṣṭa-puṣṭaṃ bhaviṣyati. tvaṃ paśyasi yathā sa suyāśasā prakāśate. suratha-vaṃśajeṣu sa sarvaśreṣṭhaḥ śūravīraḥ bhaviṣyati. (ity uktvā agnidevaḥ antardhānaṃ gataḥ.)

Wahai Raja! Putra yang akan lahir melalui dirimu—yang kelak akan engkau peroleh—akan muncul dengan menerobos penghalang yang dipasang untuk mengujimu; karena itu ia akan dikenal sebagai Auddhida. Bulu-bulu halus di tubuhnya akan seperti bulu merpati, dan raganya akan tegap, kekar, serta kuat laksana seekor banteng. Engkau akan melihatnya bersinar oleh kemasyhuran yang mulia. Di antara keturunan Suratha, dialah pahlawan terunggul. Setelah berkata demikian, Dewa Agni lenyap dari pandangan.

राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
उत्पादितःproduced/begotten
उत्पादितः:
TypeVerb
Rootउत्-√पद् (उत्पादयति)
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
सःhe/that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
भविष्येin the future
भविष्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभविष्य
FormNeuter, Locative, Singular
प्राप्स्यसिyou will obtain
प्राप्स्यसि:
TypeVerb
Rootप्र-√आप्
FormFuture, 2, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तेof you/your
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
जङ्घाshin/leg
जङ्घा:
Karma
TypeNoun
Rootजङ्घा
FormFeminine, Accusative, Singular
भित्त्वाhaving split/pierced
भित्त्वा:
TypeVerb
Root√भिद्
FormAbsolutive (क्त्वा)
प्रादुर्भविष्यतिwill appear/manifest
प्रादुर्भविष्यति:
TypeVerb
Rootप्रादुर्-√भू
FormFuture, 3, Singular, Parasmaipada
तस्मात्therefore/from that reason
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्)
औद्धिदःnamed Auddhida
औद्धिदः:
TypeNoun
Rootऔद्धिद
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
कथ्यतेis called/said
कथ्यते:
TypeVerb
Root√कथ्
FormPresent, 3, Singular, Atmanepada, Passive/impersonal usage
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
रोमाणिhairs
रोमाणि:
Karta
TypeNoun
Rootरोमन्
FormNeuter, Nominative, Plural
कपोत-समानानिlike a pigeon’s
कपोत-समानानि:
TypeAdjective
Rootकपोत + समान
FormNeuter, Nominative, Plural
भविष्यन्तिwill be
भविष्यन्ति:
TypeVerb
Root√भू
FormFuture, 3, Plural, Parasmaipada
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
शरीरम्body
शरीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Singular
वृषभ-सदृशम्like a bull
वृषभ-सदृशम्:
TypeAdjective
Rootवृषभ + सदृश
FormNeuter, Nominative, Singular
हृष्ट-पुष्टम्thriving and well-built
हृष्ट-पुष्टम्:
TypeAdjective
Rootहृष्ट + पुष्ट
FormNeuter, Nominative, Singular, Past participial adjectives
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Root√भू
FormFuture, 3, Singular, Parasmaipada
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
द्रक्ष्यसिwill see
द्रक्ष्यसि:
TypeVerb
Root√दृश्
FormFuture, 2, Singular, Parasmaipada
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
सुयशसाwith good fame
सुयशसा:
Karana
TypeNoun
Rootसुयशस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रकाशमानम्shining/illustrious
प्रकाशमानम्:
TypeVerb
Rootप्र-√काश्
FormMasculine, Accusative, Singular, Present participle (शतृ)
सुरथ-वंशजेषुamong the descendants of Suratha
सुरथ-वंशजेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुरथ + वंशज
FormMasculine, Locative, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वश्रेष्ठःthe very best
सर्वश्रेष्ठः:
TypeAdjective
Rootसर्वश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
शूरवीरःheroic warrior
शूरवीरः:
TypeNoun
Rootशूरवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Root√भू
FormFuture, 3, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Root√वच्
FormAbsolutive (क्त्वा)
अग्निदेवःthe god Agni
अग्निदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्निदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्तर्धानम्disappearance
अन्तर्धानम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तर्धान
FormNeuter, Accusative, Singular
गतःwent/entered
गतः:
TypeVerb
Root√गम्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past participle (क्त)

कपोत उवाच

कपोत (Kapotā/‘the pigeon’, speaker label in the prompt)
राजन् (the king addressed; in the Śibi narrative)
औद्धिद (Auddhida, the foretold son)
सुरथ (Suratha, lineage reference)
अग्निदेव (Agni, Fire-god)

Educational Q&A

The passage links righteous testing and steadfast virtue with future reward: a king who endures a moral trial is promised a worthy heir and enduring fame, showing that dharma is ultimately vindicated and bears fruit across generations.

A divine speaker delivers a prophecy to the king about a future son named Auddhida—describing his distinctive traits and renown—and then Agni (the Fire-god) vanishes, marking the close of the divine revelation within the Śibi episode.