Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

निवातकवचवधः — Arjuna’s Neutralization of the Nivātakavacas

Vajra-astra deployment

भारत! तुम मेरे भवनमें चलकर सम्पूर्ण अस्त्रोंकी शिक्षा प्राप्त करो। कुरुश्रेष्ठ! वायु, अग्नि, वसु, वरुण, मरुद्गण, साध्यगण, ब्रह्मा, गन्धर्वगण, नाग, राक्षस, विष्णु तथा निर्क्रतिके और स्वयं मेरे भी सम्पूर्ण अस्त्रोंका ज्ञान प्राप्त करो, मुझसे ऐसा कहकर इन्द्र वहीं अन्तर्धान हो गये ।। अथापश्य॑ हरियुजं रथमैन्द्रमुपस्थितम्‌ । दिव्यं मायामयं पुण्यं यत्तं मातलिना नूप,तदनन्तर थोड़ी ही देरमें मुझे हरे रंगके घोड़ोंसे जुता हुआ देवराज इन्द्रका रथ वहाँ उपस्थित दिखायी दिया। राजन! वह दिव्य मायामय पवित्र रथ मातलिके द्वारा नियन्त्रित था

arjuna uvāca | bhārata! tvaṃ mama bhavanaṃ gatvā samastāstrāṇāṃ śikṣāṃ prāpnuhi | kuruśreṣṭha! vāyu-agni-vasu-varuṇa-marudgaṇa-sādhyagaṇa-brahmā-gandharvagaṇa-nāga-rākṣasa-viṣṇu-tathā nirṛteś ca mama caiva samastāstrāṇāṃ jñānaṃ prāpnuhi | iti mām uktvā indraḥ tatraivāntardadhāna || athāpaśyaṃ hariyujam ratham aindram upasthitam | divyaṃ māyāmayaṃ puṇyaṃ yattaṃ mātalinā nṛpa ||

“Wahai keturunan Bharata, datanglah ke kediamanku di surga dan terimalah pengajaran lengkap tentang ilmu senjata. Wahai yang terbaik di antara para Kuru, perolehlah pengetahuan tentang seluruh senjata dan misil milik Vāyu, Agni, para Vasu, Varuṇa, para Marut, para Sādhya, Brahmā, para Gandharva, para Nāga, para Rākṣasa, Viṣṇu, Nirṛti—dan juga milikku sendiri.” Setelah berkata demikian kepadaku, Indra lenyap di tempat itu juga. Tak lama kemudian kulihat kereta Indra tampak di hadapanku, terpasang kuda-kuda kehijauan; kereta itu ilahi, menakjubkan oleh daya gaib surgawi, dan suci—dikendalikan oleh Mātali.

अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular, Parasmaipada
हरियुजम्yoked with tawny/greenish horses
हरियुजम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहरियुज्
FormMasculine, Accusative, Singular
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Singular
ऐन्द्रम्belonging to Indra
ऐन्द्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootऐन्द्र
FormMasculine, Accusative, Singular
उपस्थितम्present/arrived
उपस्थितम्:
Karma
TypeVerb
Rootउप-स्था
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormMasculine, Accusative, Singular
मायामयम्made of magic/illusory
मायामयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमायामय
FormMasculine, Accusative, Singular
पुण्यम्holy/auspicious
पुण्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपुण्य
FormMasculine, Accusative, Singular
यत्तम्controlled/handled
यत्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootयत
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
मातलिनाby Mātali
मातलिना:
Karana
TypeNoun
Rootमातलि
FormMasculine, Instrumental, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
I
Indra
M
Mātali
B
Bharata (lineage epithet)
K
Kuru (lineage epithet)
V
Vāyu
A
Agni
V
Vasus
V
Varuṇa
M
Maruts
S
Sādhyas
B
Brahmā
G
Gandharvas
N
Nāgas
R
Rākṣasas
V
Viṣṇu
N
Nirṛti
I
Indra’s chariot
T
tawny/greenish horses (hari)

Educational Q&A

The passage presents martial power as a dharmic responsibility: divine weapons are not mere instruments of victory but sacred skills requiring disciplined instruction, rightful authorization, and ethical restraint. Indra’s grant implies that capability must be matched by character and purpose—protection of dharma rather than personal ambition.

Indra instructs Arjuna to come to his celestial abode to learn the complete science of divine missiles associated with many gods and classes of beings. After giving this command, Indra disappears. Shortly thereafter, Arjuna sees Indra’s divine, wondrous chariot arrive, yoked with tawny-green horses and driven by Mātali, signaling Arjuna’s imminent journey to the heavens for training.