Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः

Nakula’s Conquest of the Western Quarter

महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्‌ २ ।।

vaiśampāyana uvāca |

mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |

hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||

vṛto bharataśārdūlo dviṣacchoka-vivardhanaḥ |

Vaiśampāyana berkata: Pada saat itu Bhīmasena—harimau di antara Bharata, penambah duka musuh—sesuai titah sang raja, berangkat untuk menundukkan negeri-negeri lawan. Ia dikelilingi pasukan besar yang tersusun rapi laksana roda, penuh gajah, kuda, dan kereta, lengkap dengan senjata serta zirah, sanggup melindas kerajaan-kerajaan musuh.

महताby/with great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
बलचक्रेणwith the army-formation/host (lit. wheel of forces)
बलचक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootबलचक्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
परराष्ट्रावमर्दिनाwith (that which is) crushing the enemy-kingdoms
परराष्ट्रावमर्दिना:
Karana
TypeAdjective
Rootपरराष्ट्र-अवमर्दिन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
हस्त्यश्वरथपूर्णेनfilled with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथपूर्णेन:
Karana
TypeAdjective
Rootहस्ति-अश्व-रथ-पूर्ण
FormNeuter, Instrumental, Singular
दंशितेनarmoured, equipped (with mail/armor)
दंशितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदंशित
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रतापवान्mighty, illustrious
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded, attended
वृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतशार्दूलःtiger among the Bharatas
भरतशार्दूलः:
Karta
TypeNoun
Rootभरत-शार्दूल
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विषच्छोकविवर्द्धनःincreaser of enemies’ grief
द्विषच्छोकविवर्द्धनः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्विषत्-शोक-विवर्द्धन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bharata lineage (Bharatas)
E
enemies (dviṣat)
A
army/force-array (balacakra)
E
elephants
H
horses
C
chariots
E
enemy kingdoms (pararāṣṭra)

Educational Q&A

The verse frames warfare as an extension of lawful kingship and duty: force is depicted as organized (balacakra), properly equipped (daṃśita), and directed toward a political objective under legitimate command, emphasizing responsibility and order rather than personal vengeance.

Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero departing with a large, fully armed army—complete with elephants, horses, and chariots—to subdue enemy territories, thereby increasing the sorrow of opponents through successful campaign and domination.