Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

अत्रिणा त्वथ सामर्थ्य कृतमुत्तमतेजसा । द्विजेनाग्निद्धितीयेन जपता चर्मवाससा

atriṇā tv atha sāmarthyaṁ kṛtam uttama-tejasā | dvijena agni-dvitīyena japatā carma-vāsasā ||

Bhishma berkata— “Perhatikanlah daya luar biasa yang ditunjukkan resi Atri—sang dwija yang bercahaya dengan keagungan rohani tertinggi—yang menjadikan api suci (agnihotra) seakan sahabat keduanya, tekun melantunkan japa, berselimut kulit rusa dalam laku tapa. Pandanglah kebesaran perbuatannya: ia berpegang pada japa Gayatri, hidup dari buah-buahan, dan memelihara api suci. Telah kuuraikan panjang lebar karya sang mahatma Atri itu. Maka kukatakan: brāhmaṇa adalah yang utama; kini katakanlah—kṣatriya manakah yang lebih unggul daripada Atri?”

अत्रिणाby Atri
अत्रिणा:
Karana
TypeNoun
Rootअत्रि
FormMasculine, Instrumental, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
सामर्थ्यम्power/capability
सामर्थ्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसामर्थ्य
FormNeuter, Accusative, Singular
कृतम्done/made
कृतम्:
TypeVerb
Rootकृ
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Nominative/Accusative, Singular
उत्तमतेजसाby one of excellent splendor
उत्तमतेजसा:
Karana
TypeAdjective
Rootउत्तमतेजस्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
द्विजेनby the twice-born (brahmin)
द्विजेन:
Karana
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Instrumental, Singular
अग्निद्धितीयेनfor whom fire is the second (companion)
अग्निद्धितीयेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअग्निद्धितीय
FormMasculine, Instrumental, Singular
जपताby (him) reciting/muttering
जपता:
Karana
TypeVerb
Rootजप्
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Instrumental, Singular
चर्मवाससाby (him) wearing a hide/skin garment
चर्मवाससा:
Karana
TypeAdjective
Rootचर्मवासस्
FormMasculine, Instrumental, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
A
Atri
A
Agni (sacred fire/Agnihotra)

Educational Q&A

Bhīṣma highlights that true superiority is grounded in tapas, ritual steadiness, and spiritual radiance (tejas). By pointing to Atri’s disciplined life—Agnihotra, japa, and ascetic simplicity—he argues that brahminical excellence is measured by inner power and dharmic practice rather than worldly force.

Bhīṣma is citing the example of the sage Atri’s remarkable accomplishment and asking his listener to recognize Atri’s greatness. He uses this as a rhetorical challenge: if one seeks a kṣatriya greater than Atri, who would it be—implying that Atri’s spiritual achievements surpass typical martial standards of greatness.