Shloka 45
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
स शीघ्रमेव पर्येति भास्करो ऽलातच त्रवत् / भ्रमन्वै भ्रममार्णानि ऋक्षाणि चरते रविः
Transliteration
sa śīghrameva paryeti bhāskaro 'lātaca travat / bhramanvai bhramamārṇāni ṛkṣāṇi carate raviḥ
Translation
Sang Bhāskara beredar amat cepat bagaikan roda api yang diputar. Berputar-putar, Sang Ravi menggerakkan gugus-gugus rasi bintang dalam peredarannya.
Word by Word
सःhe (the Sun)
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)
पर्येतिgoes around, moves about
पर्येति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootइ (धातु) + परि- (उपसर्ग)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भास्करःthe Sun (Bhāskara)
भास्करः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अलातa firebrand/torch
अलात:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootअलात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (उपमान-शब्द)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
त्रवत्like, as
त्रवत्:
उपमान-निर्देशक (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootत्रवत् (तद्धितान्त-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; -वत्-प्रत्ययान्त (like/as)
भ्रमन्wandering/whirling
भ्रमन्:
कर्ता (Karta/Agent, participial)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपद-भाव
वैindeed, surely
वै:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/assuring particle)
भ्रमम्a circling, rotation
भ्रमम्:
क्रियाविशेषण/कर्म (Manner/Accusative)
TypeNoun
Rootभ्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (accusative of manner)
अर्णानिwaters, waves (arṇas)
अर्णानि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
ऋक्षाणिstars/constellations (ṛkṣas)
ऋक्षाणि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
चरतेmoves, traverses
चरते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
रविःthe Sun (Ravi)
रविः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन