Shloka 16
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
यतो यतो धावति भार्गवेन्द्रो मनो ऽनिलौजाः प्रहरन्परश्वधम् / ततस्ततो वाजिरथेभमानवा निकृत्तगात्राः शतशो निपेतुः
Transliteration
yato yato dhāvati bhārgavendro mano 'nilaujāḥ praharanparaśvadham / tatastato vājirathebhamānavā nikṛttagātrāḥ śataśo nipetuḥ
Translation
Ke mana pun Bhargavendra berlari dengan kecepatan pikiran dan angin sambil mengayunkan kapaknya, di situlah ratusan kuda, kereta, gajah, dan manusia jatuh dengan tubuh terpotong.
Word by Word
यतःwherever/from wherever
यतः:
देश (Location/Direction)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्यय; दिशि/स्थानार्थे (relative adverb: 'from/where')
यतःwherever
यतः:
देश (Location/Direction)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
धावतिruns
धावति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootधाव् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
भार्गवेन्द्रःthe Bhārgava lord (Paraśurāma)
भार्गवेन्द्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभार्गव-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (Bhārgava + lord)
मनःmind
मनः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अनिलौजाःwith wind-like speed/force
अनिलौजाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootअनिल-ओजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (wind-like vigor); विशेषणम् (of मनः)
प्रहरन्striking
प्रहरन्:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeVerb
Rootप्र-हृ (धातु)
Formशतृ (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; परस्मैपदी; विशेषणरूपेण
परश्वधम्axe
परश्वधम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपरश्वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ततःfrom there/then
ततः:
देश/काल (Place/Time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तत्र (correlative adverb: 'from there/then')
ततःfrom there/then
ततः:
देश/काल (Place/Time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
वाजिरथेभमानवाःhorses, chariots, elephants, and men
वाजिरथेभमानवाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवाजि-रथ-इभ-मानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्व/इतरेतर-द्वन्द्व (horses, chariots, elephants, men)
निकृत्तगात्राःwith limbs cut off
निकृत्तगात्राः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनि-कृत् (धातु) + गात्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास (निकृत्तानि गात्राणि येषाम्); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
शतशःby hundreds
शतशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशतशः (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/प्रकारवाचक (distributive adverb)
निपेतुःfell down
निपेतुः:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootनि-पत् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन