Shloka 58
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः
Transliteration
kāṃsyārakūṭārasatāmrahemadurvarṇasaudho paladārumṛdbhiḥ / pṛthagvimiśrairbhavanairanekaiḥ sadbhāsitaṃ netramanobhirāmaiḥ
Translation
Tempat itu dihiasi banyak bangunan—ada yang dari perunggu, arakūṭa, rasa, tembaga, emas, dan beraneka warna; ada pula dari kayu palāśa dan tanah liat—tersusun terpisah maupun berpadu, menawan mata dan menyejukkan hati.
Word by Word
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधःa mansion of various hues—bronze, copper, red-ore, etc., and gold
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकांस्य-अरकूट-अरस-ताम्र-हेम-दुर्वर्ण-सौध (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुषः: (कांस्यादि-दुर्वर्णैः) सौधः = विविधधातु-वर्णयुक्तः प्रासादः
पलदारुमृद्भिःwith leaves, wood, and clay
पलदारुमृद्भिः:
करण (Instrument/means-material)
TypeNoun
Rootपल-दaru-मृद् (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग (मृद्); तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—इतरेतर-द्वन्द्वः (पलाः च दारवः च मृदः च)
पृथक्separately/distinctly
पृथक्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (separately/distinctly)
विमिश्रैःmixed/combined
विमिश्रैः:
विशेषण (Qualifier of भवनैः)
TypeAdjective
Rootवि-√मिश्र् (धातु) (कृदन्त: क्त)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (mixed/combined)
भवनैःby buildings/dwellings
भवनैः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootभवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अनेकैःmany
अनेकैः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (agreeing with भवनैः)
सद्भासितम्well-illuminated/beautifully shining
सद्भासितम्:
विशेषण/विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम्-√भास् (धातु) (कृदन्त: क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (well-illuminated/beautifully shining)
नेत्रमनोभिरामैःpleasing to the eyes and mind
नेत्रमनोभिरामैः:
विशेषण (Qualifier; instrumentally agreeing with भवनैः/अनेकैः)
TypeAdjective
Rootनेत्र-मनस्-अभिराम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (नेत्रस्य मनसः च अभिरामः = pleasing to eye and mind)