Varaha Purana 69.2: Adhyaya 69, Shloka 2

Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 69.2

Transliteration

agastya uvāca | maccharīram idaṃ rājan bahukautūhalānvitam | anekakalpasaṃsthāyi vedavidyāviśodhitam || 69.2 ||

Translation

अगस्त्य ने कहा, राजा, मेरा यह शरीर बहुत खास है। इसमें बहुत इंटरेस्टिंग बातें हैं। यह बहुत कल्प से है और वेद की नॉलेज से साफ है।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मत्-शरीरम्: my body
• मत्-शरीरम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मद् (सर्वनाम) + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘मत्-शरीर’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (my body)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अत्र विशेषणम् (शरीरम्)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचनम्

• बहु-कौतूहल-अन्वितम्: endowed with much wonder/curiosity
• बहु-कौतूहल-अन्वितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + कौतूहल (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (शरीरम्); बहु-कौतूहल इति कर्मधारयः, ततः बहुकौतूहल-अन्वित इति तृतीया-तत्पुरुषः (endowed with much curiosity/wonder)

• अनेक-कल्प-संस्थायि: lasting through many aeons
• अनेक-कल्प-संस्थायि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक) + संस्थायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (शरीरम्); ‘अनेककल्पेषु संस्थायि’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः (abiding through many kalpas)

• वेद-विद्या-विशोधितम्: purified by Vedic learning
• वेद-विद्या-विशोधितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + विद्या (प्रातिपदिक) + विशोधित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (शरीरम्); ‘वेदविद्यया विशोधितम्’ इति तृतीया-तत्पुरुषः (purified by Vedic knowledge)

Speaker

Agastya

Tags

• Classical Sanskrit Literature
• Purāṇic Narrative
• Vedic Tradition
• Dialogic Instruction

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects a Purāṇic narrative convention where a renowned Vedic sage (Agastya) establishes authority through longevity across kalpas and through refinement by Vedic learning, situating instruction within a cosmological timescale.

Which geographic location is identified?

No specific geographic location is named in this verse; it focuses on the speaker’s embodied endurance and Vedic cultivation rather than sacred geography.

What is the primary ethical instruction?

The verse foregrounds the ideal of self-cultivation: the refinement of one’s person through disciplined learning (vidyā), particularly Vedic knowledge, presented as a marker of authority and maturity.