Varaha Purana 203.3: Adhyaya 203, Shloka 3

Enumeration and Description of Classes of Sins and Their Consequences

Devanagari script

राजद्विष्टा गुरुद्विष्टाः सर्वे ते वै विगर्हिताः ॥ अविश्वास्या ह्यसम्भाष्याः कुक्षिमात्रपरायणाः

Recitation with translationVaraha Purana 203.3

Transliteration

rājadviṣṭā gurudviṣṭāḥ sarve te vai vigarhitāḥ || aviśvās yā hy asambhāṣyāḥ kukṣimātraparāyaṇāḥ

Translation

जो राजा से नफरत करते हैं और जो गुरु से नफरत करते हैं, वो सब बुरे लोग हैं। इनपे भरोसा नहीं करना चाहिए, इनसे बात नहीं करनी चाहिए। यह सिर्फ अपना पेट भरने में लगे रहते हैं।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• राजद्विष्टाः: hating the king / hated by the king (context-dependent)
• राजद्विष्टाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: राज-द्विष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘द्विष्ट’ (hated) with षष्ठी-तत्पुरुष—राज्ञा द्विष्टाः / राजानं द्विषन्ति इति भावः (contextual)

• गुरुद्विष्टाः: hating the teacher / hated by the teacher
• गुरुद्विष्टाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: गुरु-द्विष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; षष्ठी-तत्पुरुष—गुरुणा द्विष्टाः / गुरून् द्विषन्ति

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ते इत्यस्य विशेषणम्

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• विगर्हिताः: condemned / censured
• विगर्हिताः: Karta (कर्ता/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वि-गर्ह् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अविश्वास्याः: untrustworthy
• अविश्वास्याः: Karta (कर्ता/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अ-विश्वास्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नञ्-प्रत्यययुक्त विशेषण

• हि: for / indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (causal/emphatic particle)

• असम्भाष्याः: not to be spoken with
• असम्भाष्याः: Karta (कर्ता/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अ-सम्भाष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नञ्-प्रत्यययुक्त; ‘सम्भाष्य’ (fit to converse with)

• कुक्षिमात्रपरायणाः: devoted only to the belly (selfish)
• कुक्षिमात्रपरायणाः: Karta (कर्ता/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कुक्षि-मात्र-परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कुक्षेः मात्रम् (षष्ठी-तत्पुरुष) + तस्मिन् परायणः (तत्पुरुष)

Speaker

Ṛṣiputra (contextual continuation)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Ethics
• Ancient Social History
• Vaiṣṇavism

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It provides evidence for normative ideals about loyalty to authority figures (king/teacher) and social trustworthiness within Purāṇic moral discourse.

Which geographic location is identified?

No geographic location is identified.

What is the primary ethical instruction?

It criticizes hostility toward king and teacher and promotes trustworthiness and disciplined living rather than mere appetite-driven behavior.