Varaha Purana 202.53: Adhyaya 202, Shloka 53

Description of Infernal Punishments and the Ripening of Karmic Consequences

Devanagari script

तीव्रक्षुधापरिक्लिष्टो बद्धो बन्धनयन्त्रितः ॥ दुःखान्यनुभवंस्तत्र पापकर्मा नराधमः

Recitation with translationVaraha Purana 202.53

Transliteration

tīvrakṣudhāparikliṣṭo baddho bandhanayantritaḥ || duḥkhāny anubhavaṃs tatra pāpakarmā narādhamaḥ

Translation

वो भूख से बहुत परेशान रहता है। बाँधा हुआ है, आज़ाद नहीं हो सकता। वहाँ उसको बहुत दुख उठाना पड़ता है। बुरा काम करने वाला, सबसे नीचा आदमी है वो।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तीव्र-क्षुधा-परिक्लिष्टः: severely afflicted by hunger
• तीव्र-क्षुधा-परिक्लिष्टः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक) + क्षुधा (प्रातिपदिक) + परिक्लिष्ट (कृदन्त; परि+क्लिश् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; समासः (बहुपद-तत्पुरुष/उपपद-समासभाव): 'intensely afflicted by hunger'

• बद्धः: bound
• बद्धः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• बन्धन-यन्त्रितः: restrained by fetters
• बन्धन-यन्त्रितः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: बन्धन (प्रातिपदिक) + यन्त्रित (कृदन्त; √यन्त्र्/यम् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष (बन्धनेन यन्त्रितः = 'restrained by bondage')

• दुःखानि: sufferings
• दुःखानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्म

• अनुभवन्: experiencing
• अनुभवन्: कर्ता (Karta/Subject; participle agreeing with subject)
• Type: Verb
• Root: अनु+भू (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb: 'there')

• पाप-कर्मा: sinful-doer
• पाप-कर्मा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य कर्म पापम् सः = 'one whose deeds are sinful')

• नराधमः: worst of men
• नराधमः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय

Speaker

Varāha (default, instructor voice)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Ethics
• Karmic Theory
• Vaishnavism

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It exemplifies Purāṇic didactic style: vivid penal imagery is used to convey the seriousness of ethical violations.

Which geographic location is identified?

No geographic location is mentioned.

What is the primary ethical instruction?

Wrongdoing is portrayed as leading to severe deprivation and constraint.