Varaha Purana 194.19: Adhyaya 194, Shloka 19

The Return of Naciketas from Yama’s Abode: Inquiry into Death, Karma, and Dharmic Release

Devanagari script

तं नाचिकेतसं दृष्ट्वा यमलोकादिहागतम् ॥ भीतास्तत्र स्थिताः हृष्टाः केचित्कौतूहलान्विताः ॥

Recitation with translationVaraha Purana 194.19

Transliteration

taṃ nāciketasaṃ dṛṣṭvā yamalokād ihāgatam || bhītās tatra sthitā hṛṣṭāḥ kecit kautūhalānvitāḥ ||

Translation

नचिकेता वहाँ आया। वो यम के लोक से यहाँ आया था। रिशि उसे देख के डर गए। कुछ खुश भी हुए उसे देख के। और कुछ को बड़ा अजीब लगा, वो जानना चाहते थे यह कौन है।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• नाचिकेतसम्: Nāciketas
• नाचिकेतसम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नाचिकेतस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेष्य-नाम (proper name)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (absolutive; prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having seen’

• यमलोकात्: from Yama’s world
• यमलोकात्: अपादान (Apādāna/Ablative)
• Type: Noun
• Root: यम + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यमस्य लोकः)

• इह: here
• इह: देशाधिकरण (locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• आगतम्: arrived
• आगतम्: कर्मणि-विशेषण (object qualifier)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘come/arrived’ (tam ... āgatam)

• भीताः: afraid
• भीताः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: भीत (प्रातिपदिक; √भी)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: देशाधिकरण (locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: there)

• स्थिताः: standing
• स्थिताः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘standing/remaining’

• हृष्टाः: delighted
• हृष्टाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक; √हृष्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• केचित्: some
• केचित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अनिश्चितवाचक-सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचनार्थे अव्ययवत् प्रयोगः (some)

• कौतूहलान्विताः: endowed with curiosity
• कौतूहलान्विताः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: कौतूहल + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (कौतूहलेन अन्विताः / कौतूहलस्य अन्विताः)

Speaker

Varāha (default narrative frame; speaker not explicit in fragment)

Tags

• Purāṇic Narrative
• Eschatological Motifs
• Sanskrit Emotion Terms

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It captures a spectrum of communal reactions to a boundary-crossing event (return from the realm of death), a common narrative device in Sanskrit literature for exploring mortality and knowledge.

Which geographic location is identified?

Yamaloka is referenced as a mythic realm; no earthly location is specified.

What is the primary ethical instruction?

The verse implicitly frames death-related knowledge as provoking fear, joy, and inquiry—encouraging reflective curiosity rather than panic.