Varaha Purana 176.89: Adhyaya 176, Shloka 89

The Māhātmya of Kṛṣṇagaṅgodbhava, Kāliñjara, and the Five Sacred Baths: The Tale of Pāñcāla and Tilottamā

Devanagari script

पाञ्चालोऽपि विधानॆन नमस्कृत्य मुनिं गुरुम् ॥ सुमन्तुं च महाभागमुपविश्याग्रतश्च सः ॥

Recitation with translationVaraha Purana 176.89

Transliteration

pāñcālo 'pi vidhānena namaskṛtya muniṁ gurum || sumantuṁ ca mahābhāgamupaviśyāgrataśca saḥ ||

Translation

पांचाल ने भी सही तरीके से अपने गुरु रिशि को नमस्कार किया। फिर सुमंतु को भी नमस्कार किया और उनके सामने बैठ गया।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पाञ्चालः: Pāñcāla (a person)
• पाञ्चालः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: पाञ्चाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: वाक्यसम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक-निपात (also/even)

• विधानेन: according to proper procedure
• विधानेन: करण (manner/instrument)
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विधिपूर्वकं इत्यर्थे

• नमस्कृत्य: having saluted
• नमस्कृत्य: पूर्वकालक्रिया (gerundial adjunct)
• Type: Verb
• Root: नमस् + कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), धातु: कृ; उपपद-समास/योग: नमस्कृ (to salute); अर्थः: नमस्कारं कृत्वा

• मुनिम्: the sage
• मुनिम्: कर्म (object of saluting)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गुरुम्: venerable / teacher
• गुरुम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; मुनिम् इति विशेषणम्

• सुमन्तुम्: Sumantu
• सुमन्तुम्: कर्म (object; addressed/related to action)
• Type: Noun
• Root: सुमन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नाम (proper noun)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• महाभागम्: most fortunate / illustrious
• महाभागम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महा + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् भागः यस्य/महाभागः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सुमन्तुम् इति विशेषणम्

• उपविश्य: having sat down
• उपविश्य: पूर्वकालक्रिया (gerundial adjunct)
• Type: Verb
• Root: उप + विश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), धातु: विश्; उपसर्ग: उप; अर्थः: उपविष्ट्वा (having sat down)

• अग्रतः: in front
• अग्रतः: देशाधिकरण (spatial adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतस् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (in front)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• सः: he
• सः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Varāha (default dialogue framework)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Dharma and Ethics
• Sanskrit Philology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It records formalized norms of approaching teachers and sages, reflecting how Purāṇic texts encode pedagogical etiquette and authority.

Which geographic location is identified?

No explicit location appears here; the verse focuses on social ritual (vidhāna) and named figures (Sumantu).

What is the primary ethical instruction?

Respectful approach to knowledge-holders—through proper salutation and attentive seating—is presented as the correct protocol for instruction.