Varaha Purana 170.5: Adhyaya 170, Shloka 5

The Birth of Gokarṇa and the Fruits of Śiva Worship

including the Śukodara Parrot Episode and Hospitality Ethics

Devanagari script

इति तस्य वचः श्रुत्वा सा स्त्री ऋषिमथाब्रवीत् ॥ सापत्यास्तु स्त्रियो दृष्ट्वा क्रीडन्त्यो बालकैः सह

Recitation with translationVaraha Purana 170.5

Transliteration

iti tasya vacaḥ śrutvā sā strī ṛṣim athābravīt || sāpatyās tu striyo dṛṣṭvā krīḍantyo bālakaiḥ saha

Translation

रिशि की बात सुन के वो औरत बोली। उसने देखा कि औरतें अपने बच्चों के साथ खेल रही हैं।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध/निपात (Quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-प्रकारवाचक/उद्धरणसूचक (quotative particle: thus)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वचः: speech/words
• वचः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल (Gerund—prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive): having heard

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्त्री: woman
• स्त्री: कर्ता (Karta—apposition)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन (apposition to सा)

• ऋषिम्: to the sage / the sage
• ऋषिम्: सम्प्रदान/कर्म (Recipient/Object)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then/now)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• स-अपत्याः: having children
• स-अपत्याः: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + अपत्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अव्ययीभावः (‘अपत्येन सह’ = with children), विशेषण (qualifying स्त्रियः)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (but/indeed)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: कर्म (Karma/Object of ‘दृष्ट्वा’)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (Gerund—prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive): having seen

• क्रीडन्त्यः: playing
• क्रीडन्त्यः: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: कृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying स्त्रियः)

• बालकैः: with boys/children
• बालकैः: सहकारक/साधन (Instrument/Association)
• Type: Noun
• Root: बालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• सह: with
• सह: सम्बन्ध (Association marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with)

Speaker

Varāha

Tags

• Purāṇic Narrative
• Householder Concerns
• Ṛṣi Instruction Framework
• Cultural Anthropology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It shows how Purāṇic texts frame personal concerns (family continuity) as prompts for receiving ritual-ethical instruction from an ascetic authority.

Which geographic location is identified?

No new location is added in this verse; it continues the previously established Mathurā/confluence setting.

What is the primary ethical instruction?

The verse highlights the narrative move from private grief to seeking counsel—an ethic of turning to guidance rather than remaining in isolation.