Varaha Purana 112.43: Adhyaya 112, Shloka 43

Praise and Procedure of Donating the Two-Faced Kapilā Cow and the Golden Pot

Hema-kumbha

Devanagari script

वदन्ति तां चन्द्रसमानवक्त्रां प्रतप्तजाम्बूनदतुल्यवर्णाम् ॥ महासितत्त्वां तनुवृत्तमध्यां सेवन्त्यजस्रं कुलिता हि देवाः ॥

Recitation with translationVaraha Purana 112.43

Transliteration

vadanti tāṃ candrasamānavaktrāṃ prataptajāmbūnadatulyavarṇām | mahāsitattvāṃ tanuvṛttamadhyāṃ sevantyajasraṃ kulitā hi devāḥ ||

Translation

लोग कहते हैं उसका चेहरा चाँद जैसा है। उसकी चमक ऐसी है जैसे सोना चमक रहा हो। वो बहुत साफ है और उसकी कमर पतली और अच्छी है। देवता लोग हमेशा उसकी सेवा में लगे रहते हैं।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वदन्ति: they say
• वदन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vad (वद्, धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चन्द्रसमानवक्त्राम्: whose face is like the moon
• चन्द्रसमानवक्त्राम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: candra (प्रातिपदिक) + samāna (प्रातिपदिक) + vaktra (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपमान-सम्बन्धः): ‘चन्द्रेण समानं वक्त्रं यस्याः/यस्य’ → चन्द्रसमानवक्त्रा; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ताम्’ इति विशेषणम्

• प्रतप्तजाम्बूनदतुल्यवर्णाम्: of color like heated Jāmbūnada-gold
• प्रतप्तजाम्बूनदतुल्यवर्णाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pratapta (कृदन्त) + jāmbūnada (प्रातिपदिक) + tulya (प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (निर्धारण/उपमान): ‘प्रतप्त-जाम्बूनद-सदृशः वर्णः यस्याः’ → प्रतप्तजाम्बूनदतुल्यवर्णा; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महासितत्त्वाम्: of great radiance/whiteness
• महासितत्त्वाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + sita (प्रातिपदिक) + tvā (त्व, भावप्रत्यय)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘महान् सितत्त्वः/सितत्त्वा’ (great whiteness/brightness); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ताम्’ इति विशेषणम्

• तनुवृत्तमध्याम्: slender-waisted
• तनुवृत्तमध्याम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tanu (प्रातिपदिक) + vṛtta (कृदन्त/प्रातिपदिक) + madhya (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘तनु-वृत्तं मध्यं यस्याः’ → तनुवृत्तमध्या; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सेवन्ति: they serve
• सेवन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sev (सेव्, धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अजस्रम्: unceasingly
• अजस्रम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ajasra (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण), नित्यत्ववाचक (adverb of continuity)

• कुलिताः: kulita (epithet; possibly ‘assembled/attentive’)
• कुलिताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kulita (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘देवाः’ इति विशेषणम् (meaning uncertain/rare epithet)

• हि: indeed
• हि: Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Varāha (default dialogue framework)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Poetics
• Vaiṣṇavism
• Ritual Culture

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It illustrates Purāṇic laudatory style (stuti) where ethical ideals are reinforced through elevated aesthetic description, supporting the cultural value of protection and gifting.

Which geographic location is identified?

No geographic site is specified; 'Jāmbūnada' refers to a mythic-gold term associated with Purāṇic cosmography rather than a mapped location.

What is the primary ethical instruction?

By praising the archetype of the cow, the verse indirectly supports norms of reverence, protection, and generosity associated with go-dāna.