Home›Upanishads›Sanyasa›Verse 2.20
←Previous Verse
Next Verse→

Sanyasa Upanishad: Verse 2.20

शास्त्रज्ञानात्पापपुण्यलोकानुभवश्रवणात्प्रपञ्चोपरतो देहवासनां शास्त्रवासनां लोकवासनां त्यक्त्वा वमनान्नमिव प्रवृत्तिं सर्वं हेयं मत्वा साधनचतुष्टयसम्पन्नो यः संन्यस्यति स एव ज्ञानसंन्यासी॥२०॥

शास्त्र-ज्ञानात् । पाप-पुण्य-लोक-अनुभव-श्रवणात् । प्रपञ्च-उपरतः । देह-वासनाम् । शास्त्र-वासनाम् । लोक-वासनाम् । त्यक्त्वा । वमन-अन्नम्-इव । प्रवृत्तिम् । सर्वम् । हेयम् । मत्वा । साधन-चतुष्टय-सम्पन्नः । यः । संन्यस्यति । सः । एव । ज्ञान-संन्यासी ॥२०॥

Recitation with translationSanyasa Upanishad 2.20

śāstrajñānāt pāpapuṇyalokānubhavaśravaṇāt prapañcoparataḥ dehavāsanāṃ śāstravāsanāṃ lokavāsanāṃ tyaktvā vamanānnam iva pravṛttiṃ sarvaṃ heyaṃ matvā sādhanacatuṣṭayasampanno yaḥ saṃnyasyati sa eva jñānasaṃnyāsī ||20||

शास्त्र पढ़ के और सुन के कि पाप-पुण्य से क्या होता है, इंसान दुनिया से हट जाता है। बॉडी की इच्छा, शास्त्र के रिचुअल्स की इच्छा, दुनिया की इच्छा, यह सब छोड़ देता है। सारी कर्म-कांड को उल्टा खाना समझ के, जैसे उल्टी करके छोड़ दिया हो, उससे दूर रहता है। और जो चार चीज़ें अपनी जगह पे हो, डिस्क्रिमिनेशन, डिटैचमेंट, डिसिप्लिन, डिज़ायर फॉर मोक्ष, वो उसके पास है। ऐसा इंसान जो संन्यास ले, वो असली ज्ञानी संन्यासी है।

From knowledge of the scriptures, and from hearing about the experience of worlds (attained by) sin and merit, having withdrawn from phenomenal existence; abandoning bodily inclinations, scriptural (ritualistic) inclinations, and worldly inclinations; regarding all activity as to be abandoned—like vomited food—(and) being endowed with the fourfold means, whoever renounces, he indeed is the renunciate through knowledge.

śāstra-jñānātfrom scriptural knowledge
śāstra-jñānāt:
TypeNoun
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-एकवचनम्
pāpa-puṇya-loka-anubhava-śravaṇātfrom hearing about experiences of sinful/meritorious worlds
pāpa-puṇya-loka-anubhava-śravaṇāt:
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + अनुभव (प्रातिपदिक) + श्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-एकवचनम्
prapañca-uparataḥwithdrawn from worldly involvement
prapañca-uparataḥ:
TypeAdjective
Rootप्रपञ्च (प्रातिपदिक) + उपरत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘प्रपञ्चात् उपरतः/निवृत्तः’
deha-vāsanāmthe bodily tendency/latent impression
deha-vāsanām:
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक) + वासना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
śāstra-vāsanāmthe tendency toward scripture (attachment)
śāstra-vāsanām:
TypeNoun
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक) + वासना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
loka-vāsanāmthe worldly tendency (attachment)
loka-vāsanām:
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + वासना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
tyaktvāhaving abandoned
tyaktvā:
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formकृदन्तः (क्त्वा), अव्ययभावः
vamana-annamvomited food
vamana-annam:
TypeNoun
Rootवमन (प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
ivalike/as if
iva:
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्ययम्
pravṛttimengagement/activity
pravṛttim:
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
sarvameverything
sarvam:
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
heyamto be abandoned
heyam:
TypeAdjective
Rootहेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-एकवचनम्
matvāhaving considered
matvā:
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formकृदन्तः (क्त्वा), अव्ययभावः
sādhana-catuṣṭaya-sampannaḥendowed with the fourfold means (qualifications)
sādhana-catuṣṭaya-sampannaḥ:
TypeAdjective
Rootसाधन (प्रातिपदिक) + चतुष्टय (प्रातिपदिक) + सम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
yaḥwho
yaḥ:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
saṃnyasyatirenounces
saṃnyasyati:
TypeVerb
Rootसम्-नि- अस्/न्यस् (धातु)
Formलट् (वर्तमानकालः), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
saḥhe
saḥ:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
evaindeed/alone
eva:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्
jñāna-saṃnyāsīa knowledge-based renunciant
jñāna-saṃnyāsī:
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + संन्यासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
  • śāstra+jñānāt → śāstrajñānāt
  • pāpa+puṇya+loka+anubhava+śravaṇāt (समास)
  • prapañca+uparataḥ → prapañcoparataḥ
  • deha/śāstra/loka+vāsanām (समास)
  • vamanānnam → vamana+annam (अ + अ → आ)
  • sādhanacatuṣṭayasampannaḥ (समास)
  • sa eva → sa eva (पदविभागः)
Jñāna-saṃnyāsa grounded in śāstra-jñāna; prapañca-uparati; tyāga of vāsanās; sādhanacatuṣṭaya (viveka, vairāgya, ṣaṭ-sampatti, mumukṣutva)Mahavakya: Directly supportive: defines the preparedness and orientation for śravaṇa–manana–nididhyāsana on mahāvākyas (e.g., ‘ahaṃ brahmāsmi’, ‘tat tvam asi’) by rejecting karma-phala worlds and prapañca-pravṛtti.AtharvaChandas: Prose

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play