Paingala Upanishad: Verse 2.16

Sanskrit (Devanagari)

कर्मेन्द्रियाणि ज्ञानेन्द्रियाणि तत्तद्विषयान् प्राणान् संहृत्य कामकर्मान्वितोऽविद्याभूतवेष्टितो जीवो देहान्तरं प्राप्य लोकान्तरं गच्छति। प्राक्कर्मफलपाकेनावर्तान्तरकीटवद्विश्रान्तिं नैव गच्छति॥१६॥

Padapatha (Word Split)

कर्मेन्द्रियाणि । ज्ञानेन्द्रियाणि । तत्-तत्-विषयान् । प्राणान् । संहृत्य । काम-कर्म-अन्वितः । अविद्या-भूत-वेष्टितः । जीवः । देह-अन्तरम् । प्राप्य । लोक-अन्तरम् । गच्छति । प्राक् । कर्म-फल-पाकेन । आवर्त-अन्तर-कीट-वत् । विश्रान्तिम् । न । एव । गच्छति ।

Recitation with translationPaingala Upanishad 2.16

IAST Transliteration

karmendriyāṇi jñānendriyāṇi tattadviṣayān prāṇān saṃhṛtya kāmakarmānvito’vidyābhūtaveṣṭito jīvo dehāntaraṃ prāpya lokāntaraṃ gacchati | prākkarmaphalapākenāvartāntarakīṭavad viśrāntiṃ naiva gacchati ||16||

Translation

जीव अपनी सारी इन्द्रियाँ और साँस लेके चलता है। इच्छा और करम उसके साथ रहते हैं, और गलती उसको ढाक लेती है। वो दूसरा शरीर पा के दूसरी दुनिया में चला जाता है। जब तक पुराने करम का फल पूरा नहीं होता, आराम नहीं मिलता। जैसे कीड़ा एक घूमर से दूसरे घूमर में जाता रहता है।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Having withdrawn (gathered up) the organs of action, the organs of knowledge, their respective objects, and the vital breaths, the individual self—accompanied by desire and action, and enveloped by ignorance—attains another body and goes to another world. Until the ripening of the fruits of prior actions, it does not at all reach rest, like a worm (moving) from one whirlpool to another.

Verse Context

• Saṃsāra; karma-phala; avidyā; transmigration (punarjanma)
• Mahavakya: Indirect: contrasts the transmigrating jīva (avidyā-upādhi) with the non-transmigrating Self implied by ‘ayam ātmā brahma’/‘tat tvam asi’.
• Atharva
• Chandas: Prose