Kshurika Upanishad 13: Verse 13
पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य मर्मप्राणविमोचनम् । चतुरभ्यासयोगेन छिन्देदनभिशङ्कितः ॥
पादस्य । उपरि । यत् । मध्ये । तत्-रूपम् । नाम । कृन्तयेत् । मनः-द्वारेण । तीक्ष्णेन । योगम् । आश्रित्य । नित्यशः । इन्द्र-वज्रः । इति । प्रोक्तम् । मर्म । जङ्घा-अनुकीर्तनम् । तत्-ध्यान-बल-योगेन । धारणाभिः । निकृन्तयेत् । ऊर्वोः । मध्ये । तु । संस्थाप्य । मर्म । प्राण-विमोचनम् । चतुः-अभ्यास-योगेन । छिन्देत् । दैन्य-अभिशङ्कितः ।
pādasyopari yanmadhye tadrūpaṃ nāma kṛntayet | manodvāreṇa tīkṣṇena yogamāśritya nityaśaḥ || indravajra iti proktaṃ marmajaṅghānukīrtanam | taddhyānabalayogena dhāraṇābhir nikṛntayet || ūrvormadhye tu saṃsthāpya marmaprāṇavimocanam | caturabhyāsayogena chinded dainyābhiśaṅkitaḥ ||
पैर के ऊपर बीच में जो रूप है उसे काटो। मन के तेज़ दरवाज़े से करो। योग का सहारा लेते रहो। पिंडली का मर्म इंद्र की वज्र है। ध्यान की ताकत से धारणा करो और काटो। जाँघों के बीच ध्यान रखो। मर्म से प्राण को छोड़ दो। चार तरह की प्रैक्टिस से काटो। हिम्मत मत हारो।
Above the foot, in the middle (region), one should ‘cut’ that form (i.e., sever the knot/mark) by the sharp gateway of the mind, resorting to yoga constantly. This is called the “Indra’s thunderbolt” (indravajra), the recitation/activation of the vital spot (marma) in the calf; by the yoga of the power of meditation, one should cut (it) by means of concentrative fixations (dhāraṇās). Then, placing (attention) in the middle of the thighs, effecting the release of the vital force at the marma, by the yoga of fourfold practice one should cut, being wary of weakness (or despondency).
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.