Home›Upanishads›Dhyanabindu›Verse 29
←Previous Verse
Next Verse→

Dhyanabindu Upanishad: Verse 29

शशिमध्यगतो वह्निर्वह्निमध्यगता प्रभा । प्रभामध्यगतं पीठं नानारत्नप्रवेष्टितम् ॥

तस्य मध्यगतं देवं वासुदेवं निरञ्जनम् । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं मुक्तामणिविभूषितम् ॥

शुद्धस्फटिकसंकाशं चन्द्रकोटिसमप्रभम् । एवं ध्यायेन्महाविष्णुमेवं वा विनयान्वितः ॥

शशि-मध्य-गतः वह्निः । वह्नि-मध्य-गता प्रभा । प्रभा-मध्य-गतं पीठं नाना-रत्न-प्रवेष्टितम् ॥

तस्य मध्य-गतं देवं वासुदेवं निरञ्जनम् । श्रीवत्स-कौस्तुभ-उरस्कं मुक्तामणि-विभूषितम् ॥

शुद्ध-स्फटिक-संकाशं चन्द्र-कोटि-सम-प्रभम् । एवं ध्यायेत् महा-विष्णुम् एवं वा विनय-अन्वितः ॥

Recitation with translationDhyanabindu Upanishad 29

śaśi-madhya-gato vahnir vahni-madhya-gatā prabhā | prabhā-madhya-gataṃ pīṭhaṃ nānā-ratna-praveṣṭitam ||

tasya madhya-gataṃ devaṃ vāsudevaṃ nirañjanam | śrīvatsa-kaustubha-uraskaṃ muktāmaṇi-vibhūṣitam ||

śuddha-sphaṭika-saṅkāśaṃ candra-koṭi-sama-prabham | evaṃ dhyāyen mahāviṣṇum evaṃ vā vinayānvitaḥ ||

चाँद के बीच में आग है। आग के बीच में चमक है। उस चमक के बीच में एक सिंहासन है, बहुत सारे रत्नों से बना। उस सिंहासन के बीच में वासुदेव भगवान हैं। उनके सीने पर श्रीवत्स और कौस्तुभ मणि है। मोती और रत्नों से सजे हैं वो। बिल्कुल साफ शीशे जैसा चमकता है, जैसे करोड़ों चाँद चमक रहे हों। ऐसे ही महाविष्णु का ध्यान करो, झुक के, नम्रता से।

In the middle of the moon is fire; in the middle of the fire is radiance. In the middle of that radiance is a seat inlaid with many jewels. In the middle of that is the deity Vāsudeva, stainless; bearing Śrīvatsa and Kaustubha on his chest, adorned with pearl-gems; resembling pure crystal, possessing a splendor equal to ten million moons. Thus one should meditate on Mahāviṣṇu—thus indeed, endowed with humility.

śaśiin the moon
śaśi:
TypeNoun
Rootśaśi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
madhyain the middle
madhya:
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
gataḥgone/located
gataḥ:
TypeAdjective
Root√gam (गम्) + kta (क्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
vahniḥfire
vahniḥ:
TypeNoun
Rootvahni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
vahniin the fire
vahni:
TypeNoun
Rootvahni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
madhyain the middle
madhya:
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
gatāgone/located
gatā:
TypeAdjective
Root√gam (गम्) + kta (क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
prabhāradiance
prabhā:
TypeNoun
Rootprabhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
prabhāin the radiance
prabhā:
TypeNoun
Rootprabhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
madhyain the middle
madhya:
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
gatamplaced/located
gatam:
TypeAdjective
Root√gam (गम्) + kta (क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
pīṭhamseat/throne
pīṭham:
TypeNoun
Rootpīṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
nānāvarious
nānā:
TypeIndeclinable
Rootnānā (अव्यय)
Formअव्यय
ratnajewel
ratna:
TypeNoun
Rootratna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासपूर्वपद)
praveṣṭitamencrusted/encircled
praveṣṭitam:
TypeAdjective
Rootpra-√veṣṭ (वेष्ट्) + kta (क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
tasyaof that (seat/radiance)
tasya:
TypePronoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी एकवचन (पुं/नपुं)
madhyain the middle
madhya:
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
gatamsituated
gatam:
TypeAdjective
Root√gam (गम्) + kta (क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (देवम् इति विशेषण)
devamthe deity
devam:
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
vāsudevamVāsudeva
vāsudevam:
TypeNoun
Rootvāsudeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
nirañjanamstainless, taintless
nirañjanam:
TypeAdjective
Rootnirañjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
śrīvatsaŚrīvatsa mark
śrīvatsa:
TypeNoun
Rootśrīvatsa (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
kaustubhaKaustubha gem
kaustubha:
TypeNoun
Rootkaustubha (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
uraskamhaving (them) on the chest
uraskam:
TypeAdjective
Rooturaska (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; बहुव्रीहिः
muktāmaṇipearl-gem
muktāmaṇi:
TypeNoun
Rootmuktāmaṇi (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
vibhūṣitamadorned
vibhūṣitam:
TypeAdjective
Rootvi-√bhūṣ (भूष्) + kta (क्त)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
śuddhapure
śuddha:
TypeAdjective
Rootśuddha (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
sphaṭikacrystal
sphaṭika:
TypeNoun
Rootsphaṭika (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
saṅkāśamresembling
saṅkāśam:
TypeAdjective
Rootsaṅkāśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
candramoon
candra:
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
koṭiten million; crore
koṭi:
TypeNoun
Rootkoṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; (समासपूर्वपद)
samaequal to
sama:
TypeAdjective
Rootsama (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
prabhamhaving radiance
prabham:
TypeAdjective
Rootprabha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
evamthus
evam:
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय
dhyāyetshould meditate
dhyāyet:
TypeVerb
Root√dhyai (ध्यै)
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन
mahāviṣṇumMahāviṣṇu
mahāviṣṇum:
TypeNoun
Rootmahāviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
evamthus
evam:
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय
vāor
vā:
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय
vinayahumility, discipline
vinaya:
TypeNoun
Rootvinaya (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद)
anvitaḥendowed (with)
anvitaḥ:
TypeAdjective
Rootanu-√i (इ) + kta (क्त) / anvita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
  • Dhyanabindu.28 इव
  • vinaya-anvitaḥ → vinayānvitaḥ (आ + अ = आ)
Central concept
Īśvara-upāsanā (personal-form meditation) leading to antaḥkaraṇa-śuddhi
The mahavakyas
Indirect preparatory relation: steadiness gained here supports later inquiry into ‘tat tvam asi’/‘aham brahmāsmi’; no direct mahāvākya wording.
Veda
Atharva
Chandas
Anuṣṭubh-like śloka (post-Vedic)

Yoga and practice

Ālambana-dhyāna (support-based meditation) using inner imagery; can be integrated with breath regulation and heart-centered concentration; cultivates bhakti-sahita ekāgratā.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play